Chiến tranh trung đông ảnh hưởng tới giá lương thực toàn cầu? Tình hình xuất khẩu nông sản VN có bị ảnh hưởng gì không?

Vừa có người hỏi tôi, liệu chiến tranh trung đông có ảnh hưởng gì tới nền nông nghiệp Việt Nam ta? Vậy hãy cùng Nhà Bè Agri tìm hiểu xem liệu Chiến tranh trung đông ảnh hưởng thế nào tới giá lương thực toàn cầu? Và Nền nông nghiệp Việt Nam ta có bị ảnh hưởng gì không?

Tác động của chiến tranh lên giá nông sản thường rất khốc liệt và khó lường, nhưng nhìn chung sẽ đi theo một kịch bản tăng vọt do sự đứt gãy của các chuỗi cung ứng toàn cầu. Dưới đây là các yếu tố chính quyết định biến động giá trong kịch bản này:

5 yếu tố chính mà chiến tranh trung đông ảnh hưởng tới giá lương thực toàn cầu

1. Sự đứt gãy chuỗi cung ứng vật tư (Đầu vào)

Nông nghiệp hiện đại phụ thuộc lớn vào phân bón và nhiên liệu. Khi chiến tranh xảy ra:

• Giá phân bón: Nếu các quốc gia tham chiến là những nhà xuất khẩu kali, phosphate hoặc urê lớn (như Nga hay Belarus), giá phân bón sẽ tăng phi mã, đẩy chi phí sản xuất lên cao.

• Giá năng lượng: Xăng dầu là huyết mạch để vận hành máy móc và vận chuyển. Giá dầu tăng kéo theo mọi chi phí từ khâu làm đất đến khi đưa hàng ra thị trường đều tăng theo.

• Giá máy móc thiết bị: Máy móc thiết bị sản xuất nông nghiệp cũng sẽ bị tăng kép bởi nhiều lý do bao gồm cả chi phí sản xuất, chi phí vận chuyển và chí phí nguyên vật liệu tăng cao.

2. Tâm lý đầu cơ và dự trữ quốc gia

Chiến tranh tạo ra nỗi sợ hãi về an ninh lương thực.

• Tích trữ: Các chính phủ thường có xu hướng hạn chế xuất khẩu để đảm bảo lương thực trong nước (chủ nghĩa bảo hộ). Bên cạnh đó, các nước cũng đẩy mạnh mua vào những loại lương thực thiết yếu như Lúa gạo, ngũ cốc…

• Đầu cơ: Các quỹ đầu tư và thương nhân sẽ gom hàng chờ giá cao hơn, khiến nguồn cung trên thị trường quốc tế càng thêm khan hiếm, đẩy giá giao ngay lên mức kỷ lục.

3. Logistic và vận tải biển

Hầu hết nông sản được vận chuyển qua các tuyến đường biển huyết mạch.

• Phong tỏa cảng: Nếu các cảng xuất khẩu lớn bị phong tỏa hoặc nằm trong vùng chiến sự, hàng triệu tấn ngũ cốc sẽ bị kẹt lại.

• Phí bảo hiểm: Cước vận tải biển cho các tàu đi qua vùng nguy hiểm sẽ tăng gấp nhiều lần, và chi phí này cuối cùng sẽ tính vào giá bán cho người tiêu dùng.

• Cước biển tăng cao: Sự thiếu hụt tàu biển, nhu cầu vận chuyển tăng cao, giá nhiên liệu tăng làm cước vận tải tăng lên đáng kể.

4. Biến động tỷ giá hối đoái

Trong thời chiến, đồng tiền của các nước đang phát triển hoặc nước tham chiến thường mất giá so với USD.

• Điều này khiến giá nông sản nhập khẩu (vốn thường niêm yết bằng USD) trở nên đắt đỏ hơn đối với người dân tại các nước đó, gây ra tình trạng lạm phát lương thực.

5. Vấn đề thanh toán quốc tế và hợp đồng thương mại:

• Các doanh nghiệp xuất khẩu gạo, lương thực sẽ đối mặt với những thách thức phi tài chính như tắc nghẽn thanh toán, Lệnh trừng phạt hoặc sự gián đoạn hệ thống ngân hàng tại các nước chiến sự khiến việc thu hồi tiền hàng trở nên khó khăn và chậm trễ.
• Thay đổi điều khoản thương mại: Các nước xuất khẩu sẽ chuyển đổi các điều khoản thương mại từ hợp đồng CIF sang hợp đồng FOB để hạn chế rủi ro cho người xuất khẩu.
•  

Bảng tóm tắt tác động theo nhóm mặt hàng

Tình hình xuất khẩu nông sản VN có bị ảnh hưởng gì không?

Trước hết hãy nói về tình hình xuất khẩu gạo của Việt Nam trước tình hình chiến tranh vùng vịnh.

Giá gạo xuất khẩu Việt Nam sẽ biến động ra sao?

Trước khi xung đột bùng phát mạnh vào cuối tháng 2, giá gạo Việt Nam đang có xu hướng giảm nhẹ do nguồn cung dồi dào. Tuy nhiên, tình hình hiện tại đang xoay chuyển cục diện:

Nhận định: Dù thế giới đang thừa cung gạo trong ngắn hạn, nhưng “cơn sốt” logistics và giá dầu do chiến sự Trung Đông sẽ tạo ra một nền giá mới cao hơn. Giá gạo xuất khẩu 5% tấm của Việt Nam (vốn đang ở mức $365 – $370/tấn) nhiều khả năng sẽ đảo chiều tăng trở lại hoặc ít nhất là đi ngang trong biên độ cao để bù đắp chi phí vận tải.

Một chút lưu ý “hậu trường”:

Nếu bạn là nhà đầu tư hoặc doanh nghiệp xuất khẩu, hãy dè chừng tỷ giá USD. Khi chiến tranh xảy ra, dòng tiền thường đổ vào các tài sản an toàn như Vàng và USD. USD mạnh lên sẽ khiến gạo Việt Nam trở nên “đắt đỏ” hơn đối với các nước nhập khẩu nghèo, điều này có thể kìm hãm phần nào đà tăng giá do nhu cầu.

Bạn có muốn tôi cập nhật thêm về diễn biến giá dầu hay giá vàng trong phiên giao dịch hôm nay để có cái nhìn toàn diện hơn về lạm phát không?

Còn các loại nông sản khác thì sao?

Tiếp nối câu chuyện về giá gạo, tình hình xuất khẩu nông sản nói chung của Việt Nam đang đứng trước một “thử thách kép” khi xung đột tại Trung Đông leo thang vào đầu tháng 3/2026.

Không chỉ có gạo, các mặt hàng chủ lực khác như cà phê, hồ tiêu, thủy sản và trái cây đều đang chịu những tác động trực tiếp và gián tiếp rất rõ rệt:

1. Thủy sản: “Gánh nặng” cước tàu và thời gian

Đây là ngành chịu ảnh hưởng nặng nề nhất về mặt logistics.

• Chi phí vận chuyển: Các tuyến đi Châu Âu và Bờ Đông nước Mỹ (vốn đi qua kênh đào Suez) bị gián đoạn. Việc phải đi vòng qua mũi Hảo Vọng khiến cước container tăng từ 1.500 – 2.000 USD lên mức 4.000 – 6.000 USD/container.

• Thời gian giao hàng: Kéo dài thêm 10-15 ngày khiến các đơn hàng thủy sản đông lạnh chịu thêm chi phí tiền điện kho bãi và rủi ro về chất lượng giảm sút.

2. Cà phê và Hồ tiêu: Giá thế giới tăng vọt nhưng doanh nghiệp lo lắng

Việt Nam là nước xuất khẩu cà phê Robusta và hồ tiêu hàng đầu thế giới.

• Giá tăng cao: Do lo ngại đứt gãy nguồn cung sang Châu Âu (thị trường tiêu thụ cà phê lớn nhất của Việt Nam), giá cà phê Robusta và giá hồ tiêu đen trên các sàn giao dịch quốc tế đang có xu hướng lập đỉnh mới.

• Nghịch lý: Dù giá bán tăng, nhưng doanh nghiệp lại khó chốt đơn mới do không lường trước được mức tăng của giá cước vận chuyển và tình trạng thiếu container rỗng tại các cảng phía Nam.

3. Rau quả tươi: Rủi ro “hàng hỏng” trên biển

Áp lực bảo quản: Các loại trái cây tươi như thanh long, sầu riêng, nhãn xuất khẩu sang khu vực Trung Đông và EU gặp khó khăn lớn. Thời gian vận chuyển kéo dài khiến tỉ lệ hàng hư hỏng cao hơn, buộc các doanh nghiệp phải chuyển sang xuất khẩu hàng chế biến, đóng hộp hoặc sấy khô để giảm rủi ro.

Tóm tắt xu hướng sắp tới:

• Dịch chuyển thị trường: Các doanh nghiệp sẽ có xu hướng đẩy mạnh xuất khẩu sang các thị trường “gần” và ổn định hơn về đường bộ/đường biển ngắn như Trung Quốc và ASEAN để né tránh rủi ro tại Biển Đỏ.

• Nhu cầu hàng thiết yếu: Trong bối cảnh bất ổn, nhu cầu về các loại thực phẩm khô, đóng hộp và ngũ cốc (như gạo, bắp, hạt điều) thường ổn định hơn so với hàng tươi sống cao cấp.

Lời khuyên: Nếu bạn đang theo dõi sát thị trường nông sản, hãy đặc biệt chú ý đến chỉ số cước vận tải biển (Container Freight Index) và biến động tỷ giá USD/VND, vì đây là hai yếu tố sẽ quyết định lợi nhuận thực tế của ngành xuất khẩu trong những tháng tới.