Kinh tế rừng ở Hải Phòng: Gắn sinh kế người dân với bảo vệ rừng
Th6
Kinh tế rừng đang được Hải Phòng xác định là hướng đi quan trọng để bảo vệ rừng bền vững, đồng thời tạo sinh kế ổn định cho người dân sống gần rừng. Ngày 19/5, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng tổ chức diễn đàn quản lý, bảo vệ rừng gắn với sinh kế bền vững, tạo đột phá thu nhập cho người dân giữ rừng.
Diễn đàn Khuyến nông @ năm 2026 tại Hải Phòng tập trung vào mục tiêu bảo vệ hơn 22.000 ha rừng thông qua khai thác kinh tế dưới tán, phát triển du lịch sinh thái và ứng dụng công nghệ số trong quản lý lâm nghiệp. Sự kiện thu hút đông đảo nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và các chủ rừng đến từ những khu vực trọng điểm như Cát Hải, Thủy Nguyên, Chí Linh, Kinh Môn.
Kinh tế rừng gắn với sinh kế người dân giữ rừng
Phát biểu khai mạc diễn đàn, ông Vũ Bá Công – Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng cho biết, sau khi thực hiện điều chỉnh địa giới hành chính, diện tích rừng của thành phố cảng đã có sự thay đổi đáng kể cả về quy mô lẫn tính đa dạng sinh học.
Tổng diện tích rừng và đất lâm nghiệp hiện đạt hơn 22.249 ha, trong đó rừng đặc dụng chiếm hơn 8.660 ha, rừng phòng hộ gần 10.789 ha. Tỷ lệ che phủ đạt 6,44%. Với quy mô này, hệ thống rừng tại Hải Phòng không chỉ là ‘lá phổi xanh’ điều hòa môi trường sinh thái mà còn đóng vai trò như một ‘bức tường thành’ chắn sóng, chắn gió, góp phần ứng phó trực tiếp với biến đổi khí hậu.
Tuy nhiên, trong một thời gian dài, tư duy quản lý rừng chủ yếu tập trung vào bảo vệ nghiêm ngặt, khiến tiềm năng tạo giá trị từ rừng chưa được khai thác tương xứng. Tại diễn đàn, nhiều đại biểu thống nhất rằng muốn bảo vệ rừng bền vững phải giải được bài toán sinh kế. Khi người dân sống được, thậm chí làm giàu được từ rừng mà không xâm hại tài nguyên, họ sẽ trở thành lực lượng bảo vệ rừng tự giác và hiệu quả nhất.
Ông Vũ Bá Công nhấn mạnh: “Lâm nghiệp hiện nay không còn là lĩnh vực đơn ngành mà là cấu phần quan trọng trong chiến lược phát triển xanh. Mục tiêu của thành phố là chuyển từ quản lý truyền thống sang quản trị hệ sinh thái đa giá trị, làm sao để người dân sống gần rừng có thể làm giàu từ rừng mà không xâm hại đến tài nguyên”.
Nuôi ong dưới tán rừng và mô hình đa giá trị
Một ví dụ tiêu biểu cho tư duy khai thác đa giá trị là mô hình nuôi ong dưới tán rừng ngập mặn của Hợp tác xã sản xuất mật ong Tùng Hằng tại xã Kiến Hải. Theo ông Đặng Thanh Tùng – Giám đốc Hợp tác xã, từ quy mô ban đầu chỉ 500 đàn ong vào năm 2020, đến nay đơn vị đã phát triển lên 1.300 đàn, sản lượng đạt 10.000 lít mật/năm.
Sản phẩm mật ong hoa rừng ngập mặn của Hợp tác xã không chỉ đạt chứng nhận OCOP 4 sao mà còn nhận giải thưởng Mai An Tiêm. Đây là minh chứng cho khả năng hình thành sản phẩm đặc trưng từ hệ sinh thái rừng, qua đó nâng cao giá trị nông sản địa phương và tạo đầu ra ổn định hơn cho người dân liên kết sản xuất.
Ông Tùng cho biết nghề nuôi ong không gây hại đến rừng, ngược lại còn thúc đẩy quá trình thụ phấn, giúp hệ sinh thái rừng ngập mặn phát triển tốt hơn. Hiện Hợp tác xã đã ký kết tiêu thụ với các hệ thống siêu thị lớn như Co.opmart, GO!, mở ra hướng đi bền vững cho hơn 20 hộ dân liên kết.
Tại phường Nguyễn Trãi, mô hình nuôi ong dưới tán rừng cũng đang giúp 90 hộ dân thoát nghèo, vươn lên làm giàu. Các sản phẩm mật ong rừng từ hoa dẻ, hoa vải, hoa nhãn dần trở thành đặc sản vùng miền, góp phần vào kinh tế xanh của địa phương. Từ thực tế này, kinh tế rừng không chỉ được nhìn nhận ở khía cạnh khai thác lâm sản, mà còn là tổ hợp sinh kế hài hòa giữa bảo tồn, sản xuất và thị trường.
Ngoài nuôi ong, các đại biểu cũng thảo luận về tiềm năng trồng cây dược liệu như ba kích, trà hoa vàng dưới tán rừng gỗ lớn. Đây là những mô hình có thể tận dụng không gian sinh thái sẵn có, tăng thu nhập cho người dân nhưng vẫn giữ được cấu trúc rừng. Cùng với đó, du lịch sinh thái cộng đồng được xem là một hướng mở để đưa giá trị cảnh quan, đa dạng sinh học và văn hóa bản địa trở thành nguồn thu hợp pháp cho công tác bảo vệ rừng.
Du lịch sinh thái và cơ hội từ Di sản Thiên nhiên Thế giới
Đối với Vườn quốc gia Cát Bà, tiềm năng du lịch được đánh giá rất lớn, nhất là khi nơi đây được UNESCO vinh danh là Di sản Thiên nhiên Thế giới. Nếu được khai thác thận trọng và có kiểm soát, du lịch sinh thái có thể trở thành nguồn lực quan trọng để tái đầu tư cho bảo tồn đa dạng sinh học, đồng thời tạo thêm việc làm cho cộng đồng địa phương.
Đại diện lãnh đạo Vườn quốc gia Cát Bà cũng thẳng thắn chỉ ra những điểm nghẽn về hạ tầng và cơ chế. Hiện Vườn mới chỉ khai thác được 4 tuyến du lịch chính, trong khi còn 14 tuyến tiềm năng khác với các hoạt động như ngắm Voọc Cát Bà, trải nghiệm rừng ngập mặn, ngắm thú đêm vẫn chưa được kết nối.
Việc sớm phê duyệt đề án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và giải trí được xem là chìa khóa để biến di sản thành tài sản, nhưng phải đặt trong nguyên tắc bảo tồn. Với cách tiếp cận này, kinh tế rừng không đồng nghĩa với khai thác bằng mọi giá, mà là tạo nguồn thu dài hạn dựa trên gìn giữ tài nguyên, nâng cao ý thức cộng đồng và chia sẻ lợi ích cho người trực tiếp tham gia bảo vệ rừng.
Công nghệ số, tín chỉ carbon và thách thức biến đổi khí hậu
Bên cạnh câu chuyện sinh kế, diễn đàn Khuyến nông @ năm 2026 dành thời gian đáng kể để thảo luận về vai trò của khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý lâm nghiệp hiện đại. Trong bối cảnh diện tích rừng trải dài và phân tán, phương pháp quản lý thủ công bộc lộ nhiều hạn chế về độ chính xác, khả năng cảnh báo sớm và tốc độ xử lý thông tin.
Tham luận của Sở Khoa học và Công nghệ Hải Phòng cho rằng việc ứng dụng các công nghệ tiên tiến như WebGIS, ảnh viễn thám kết hợp thiết bị bay không người lái UAV gắn camera nhiệt là yêu cầu bắt buộc. Những công cụ này cho phép lực lượng kiểm lâm giám sát biến động rừng, phát hiện sớm các điểm cháy từ khoảng cách xa, đặc biệt ở địa hình hiểm trở như núi đá vôi Cát Bà hay vùng rừng đồi tại Chí Linh, Kinh Môn.
Một nội dung mới được nhiều đại biểu quan tâm là khả năng thương mại hóa tín chỉ carbon rừng. Với diện tích rừng ngập mặn và rừng gỗ lớn hiện có, Hải Phòng đang sở hữu tiềm năng đáng kể về hấp thụ và lưu trữ carbon. Tuy nhiên, để hiện thực hóa nguồn lợi này, các chuyên gia nhấn mạnh thành phố cần sớm làm chủ công nghệ đo đạc, báo cáo và thẩm định MRV theo tiêu chuẩn quốc tế.
Việc minh bạch hóa dữ liệu về trữ lượng carbon trên nền tảng số không chỉ hỗ trợ thu hút nhà đầu tư, mà còn có thể tạo nguồn tài chính ổn định cho người dân tham gia nhận khoán bảo vệ rừng. Nếu được triển khai bài bản, đây sẽ là một cấu phần quan trọng của kinh tế rừng trong giai đoạn chuyển đổi xanh.
Báo cáo từ Chi cục Kiểm lâm Hải Phòng cũng chỉ ra những thách thức ngày càng rõ từ biến đổi khí hậu. Cơn bão Yagi năm 2024 đã để lại một lượng thực bì lớn gồm cành củi khô, cây đổ, tạo nguy cơ cháy rừng thường trực. Chỉ riêng trong năm 2025, trên địa bàn đã ghi nhận 30 điểm phát cháy, ảnh hưởng đến hơn 32 ha rừng. Dù các vụ cháy được khống chế kịp thời, đây vẫn là cảnh báo về sự khắc nghiệt của thời tiết.
Cùng với đó, áp lực đô thị hóa, nhu cầu chuyển đổi mục đích sử dụng đất để phát triển công nghiệp và hạ tầng cảng biển tiếp tục đặt ngành lâm nghiệp vào thế khó. Đại diện Chi cục Kiểm lâm Hải Phòng chia sẻ rằng lực lượng kiểm lâm hiện còn mỏng, địa bàn quản lý rộng và phân tán; nếu không có sự tham gia của cộng đồng và sự hỗ trợ từ công nghệ, nhiệm vụ giữ rừng sẽ rất khó hoàn thành.
Chín nhóm giải pháp cho giai đoạn tới
Để giải quyết các tồn tại, trong năm 2026 và giai đoạn tới, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng xác định 9 nhóm giải pháp trọng tâm. Ưu tiên hàng đầu là hoàn thành việc giao đất, giao rừng cho người dân và cộng đồng địa phương theo tinh thần Nghị quyết của Quốc hội. Khi rừng có chủ thực sự, trách nhiệm và quyền lợi được gắn liền, công tác bảo vệ rừng sẽ đi vào thực chất hơn.
Ngành nông nghiệp và môi trường thành phố cũng sẽ đẩy mạnh xây dựng các chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm lâm nghiệp. Việc ứng dụng công nghệ Blockchain trong truy xuất nguồn gốc sản phẩm OCOP từ rừng được định hướng triển khai mạnh mẽ nhằm nâng cao giá trị cạnh tranh. Các chính sách về tín dụng ưu đãi, hỗ trợ giống cây bản địa chất lượng cao cũng sẽ được tham mưu để người dân yên tâm đầu tư vào kinh tế dưới tán rừng.
Diễn đàn Khuyến nông @ năm 2026 khép lại với nhiều kỳ vọng. Những ý kiến từ nhà khoa học, kinh nghiệm thực tiễn của các chủ rừng và cam kết của chính quyền thành phố là tiền đề quan trọng để Hải Phòng phát triển lâm nghiệp bền vững. Trên nền tảng đó, kinh tế rừng có thể trở thành hướng đi hài hòa giữa bảo tồn tài nguyên, nâng cao thu nhập cho người dân và xây dựng thành phố cảng xanh, hiện đại, văn minh.
