Xuất khẩu sầu riêng hướng mốc 4 tỷ USD, giá bán vẫn chịu sức ép
Th7
Xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam đang bước vào giai đoạn nhiều kỳ vọng khi kim ngạch phục hồi, sản lượng tăng nhanh và khu vực Tây Nguyên chuẩn bị vào vụ thu hoạch lớn. Với đà hiện nay, ngành hàng sầu riêng được đánh giá có cơ hội vượt mốc 4 tỷ USD trong năm nay, cao hơn mức 3,8 tỷ USD của năm ngoái.
Tuy nhiên, bức tranh thị trường không chỉ có gam màu sáng. Giá bán tại Trung Quốc, thị trường tiêu thụ quan trọng của sầu riêng Việt Nam, đang chịu sức ép giảm rõ rệt do nguồn cung từ nhiều nước cùng tăng, nhu cầu tiêu dùng chững lại và cạnh tranh ngày càng gay gắt. Điều này đặt ra yêu cầu ngành hàng phải vừa mở rộng xuất khẩu, vừa củng cố chất lượng, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và năng lực tổ chức chuỗi.
Xuất khẩu sầu riêng có cơ hội vượt mốc 4 tỷ USD
Theo ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, hết tháng 7, xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam ước đạt trên 2 tỷ USD. Nếu vụ thu hoạch tại Tây Nguyên diễn ra thuận lợi và những vướng mắc liên quan đến mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói sớm được tháo gỡ, ngành hàng này hoàn toàn có thể đạt thêm khoảng 2 tỷ USD trong những tháng cuối năm.
Kịch bản đó sẽ giúp kim ngạch vượt mốc 4 tỷ USD, một kết quả đáng chú ý trong bối cảnh sầu riêng tiếp tục là mặt hàng chủ lực của nhóm rau quả xuất khẩu. Động lực tăng trưởng đến từ việc sản lượng trong nước tiếp tục mở rộng. Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, cả nước hiện có khoảng 192.000 ha sầu riêng; sản lượng năm 2025 đạt khoảng 1,8 triệu tấn và dự kiến tăng lên 2 – 2,1 triệu tấn trong năm 2026.
Diện tích trồng mới được mở rộng liên tục trong những năm gần đây khiến sản lượng mỗi năm tăng khoảng 20-30%. Đây là dư địa quan trọng để phát triển thị trường, nhất là khi nhu cầu đối với sầu riêng tươi tại Trung Quốc vẫn lớn. Dù vậy, tốc độ tăng sản lượng cũng đồng nghĩa áp lực tiêu thụ sẽ nặng hơn trong các vụ thu hoạch cao điểm nếu khâu tổ chức sản xuất và thủ tục xuất khẩu không theo kịp.
Mã số vùng trồng trở thành điều kiện then chốt
Ông Đặng Phúc Nguyên cho rằng vấn đề cấp và phê duyệt mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói cần được đẩy nhanh hơn. Nếu thủ tục không theo kịp tốc độ tăng sản lượng, lượng sầu riêng đủ điều kiện xuất khẩu chính ngạch sẽ bị hạn chế, qua đó ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiêu thụ khi vụ thu hoạch lớn tại Tây Nguyên bắt đầu.
Tại thành phố Cần Thơ, bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ, cho biết sở đang tích cực triển khai các quy định của thị trường nhập khẩu. Công việc bao gồm rà soát, đào tạo tập huấn, hướng dẫn người dân duy trì và cấp mới các mã số vùng trồng đạt điều kiện. Đồng thời, ngành chuyên môn thực hiện nghiêm túc các nghị định của Chính phủ, ban hành văn bản kiểm tra, giám sát hệ thống mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói đến từng xã, phường nhằm hoàn thiện chuỗi giá trị đạt chuẩn xuất khẩu.
Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ, mã số vùng trồng không phải là đích đến, mà là trách nhiệm để giữ vững chất lượng và uy tín của vùng trồng. Việc duy trì chất lượng nông sản được xem là yếu tố cốt lõi để cải thiện đời sống người dân, đồng thời thể hiện bước chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp thuần túy sang tư duy kinh tế nông nghiệp bền vững.
Sầu riêng đông lạnh tăng nhưng vẫn là phân khúc bổ trợ
Song song với sầu riêng tươi, sản phẩm đông lạnh ghi nhận tăng trưởng trong năm nay. Giá nguyên liệu giảm giúp doanh nghiệp có điều kiện thu mua nhiều hơn, nhất là đối với các loại quả không đạt tiêu chuẩn xuất khẩu tươi. Cách làm này góp phần giảm áp lực tiêu thụ cho nhà vườn và tận dụng tốt hơn nguồn nguyên liệu trong bối cảnh sản lượng tăng nhanh.
Dù vậy, theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, phân khúc đông lạnh vẫn chỉ đóng vai trò bổ trợ cho xuất khẩu sầu riêng. Năm ngoái, Trung Quốc nhập khẩu khoảng 8 tỷ USD sầu riêng từ các nước Đông Nam Á, trong đó hơn 1 tỷ USD là sầu riêng đông lạnh, còn gần 7 tỷ USD là sầu riêng tươi. Cơ cấu này cho thấy người tiêu dùng Trung Quốc vẫn ưu tiên sản phẩm tươi.
Đối với Việt Nam, sầu riêng đông lạnh hiện chỉ chiếm khoảng 10-15% tổng kim ngạch xuất khẩu và dự kiến năm nay cũng chỉ tăng lên khoảng 20%. Ngoài thói quen tiêu dùng vẫn nghiêng về hàng tươi, sản phẩm đông lạnh còn bị giới hạn bởi yêu cầu bảo quản nghiêm ngặt trong toàn bộ chuỗi vận chuyển và phân phối. Các sản phẩm như sầu riêng tách múi đông lạnh hay sầu riêng sấy cũng chưa thực sự phổ biến tại thị trường Trung Quốc.
Giá tại Trung Quốc giảm vì cung tăng và tiêu thụ chậm
Điểm đáng chú ý là trong khi kim ngạch xuất khẩu tiếp tục đi lên, giá sầu riêng bán sang Trung Quốc lại giảm đáng kể. Theo ông Đặng Phúc Nguyên, nguyên nhân lớn nhất không nằm ở chất lượng sản phẩm mà do sức tiêu thụ tại Trung Quốc suy giảm. Nhiều khu vực của Trung Quốc đang chịu ảnh hưởng của mưa bão, lũ lụt khiến việc tiêu thụ trái cây chậm hơn; tình trạng này không chỉ xảy ra với sầu riêng mà còn với nhiều loại trái cây nhập khẩu khác.
Bên cạnh yếu tố tiêu dùng, nguồn cung trên thị trường cũng tăng nhanh khi Việt Nam, Thái Lan và Malaysia cùng bước vào vụ thu hoạch. Tại Thái Lan, giá sầu riêng năm nay xuống mức thấp nhất trong khoảng 10 năm do sản lượng tăng mạnh. Theo Bộ Thương mại Thái Lan, tính đến ngày 19/7, nước này đã xuất khẩu hơn 1 triệu tấn sầu riêng tươi sang Trung Quốc và hoàn thành sớm mục tiêu cả năm.
Trong khi đó, Việt Nam sắp bước vào vụ thu hoạch lớn tại Tây Nguyên. Đây là vùng có chất lượng sầu riêng được nhiều thương nhân Trung Quốc đánh giá cao, nhưng đồng thời cũng sẽ làm nguồn cung trên thị trường tăng thêm trong những tháng cuối năm. Khi lượng hàng từ nhiều nguồn cùng đổ về, áp lực cạnh tranh về giá là điều khó tránh, đặc biệt ở phân khúc phổ thông.
Logistics cải thiện làm nguồn hàng đến thị trường nhanh hơn
Theo Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), ngoài yếu tố cung – cầu, việc cải thiện hệ thống logistics và giảm chi phí vận chuyển cũng góp phần kéo mặt bằng giá sầu riêng tại Trung Quốc xuống thấp hơn. Khi thời gian vận chuyển rút ngắn, hàng hóa đến thị trường nhanh hơn, nhiều hơn, từ đó tạo thêm sức ép lên giá bán trong mùa cao điểm.
Sầu riêng giống Monthong của Thái Lan và Việt Nam hiện đang được bán với giá từ 20 – 30 NDT (tương đương 2,79 – 4,18 USD)/0,5 kg, thấp hơn nhiều so với mức giá từ 35 – 45 NDT (tương đương 4,88 – 6,27 USD)/0,5 kg cùng kỳ năm ngoái. Tại chợ đầu mối, giá bán buôn sầu riêng Monthong loại A của Việt Nam giảm từ 36,5 NDT (tương đương 5,09 USD)/0,5 kg xuống còn 13 NDT (tương đương 1,81 USD)/0,5 kg trong khoảng thời gian từ tháng 4 đến tháng 6.
Giá sầu riêng Monthong loại A của Thái Lan cũng giảm từ 26,5 NDT (3,69 USD)/0,5 kg xuống còn 18 NDT (2,51 USD)/0,5 kg. Trong mùa cao điểm, sầu riêng Thái Lan có thể được vận chuyển đến Côn Minh chỉ trong khoảng 26 giờ và phân phối tới hơn 30 thành phố của Trung Quốc trong vòng 48 giờ. Sự thông suốt của logistics giúp nâng hiệu quả thương mại, nhưng đồng thời làm nguồn cung tại thị trường nhập khẩu trở nên dồi dào hơn trong thời gian ngắn.
Áp lực giá đòi hỏi nâng chuẩn chuỗi xuất khẩu
Theo các doanh nghiệp, phân khúc sầu riêng cao cấp vẫn có khả năng giữ giá tốt nhờ nhu cầu ổn định, trong khi các dòng sản phẩm phổ thông sẽ tiếp tục chịu áp lực cạnh tranh về giá khi nguồn cung tăng. Vì vậy, triển vọng xuất khẩu sầu riêng không chỉ phụ thuộc vào sản lượng, mà còn phụ thuộc vào khả năng phân loại, kiểm soát chất lượng, đáp ứng tiêu chuẩn thị trường và duy trì uy tín vùng trồng.
Để hỗ trợ xuất khẩu sầu riêng cũng như nhiều loại nông sản khác, Chính phủ đang dự kiến ban hành Nghị quyết về đơn giản hóa thủ tục hành chính đối với mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói. Nghị quyết hướng tới rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục, giảm chi phí tuân thủ, đồng thời tăng cường hậu kiểm và truy xuất nguồn gốc.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng cho biết sẽ tiếp tục đàm phán với phía Trung Quốc nhằm rút ngắn thời gian phê duyệt danh sách mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho xuất khẩu. Trong bối cảnh sản lượng tiếp tục tăng nhanh, việc tháo gỡ điểm nghẽn thủ tục và nâng chất lượng chuỗi cung ứng sẽ là chìa khóa để ngành sầu riêng Việt Nam tận dụng cơ hội tăng kim ngạch, đồng thời giảm rủi ro khi giá thị trường biến động.
