Dứa mật không gai mở hướng làm giàu trên đất gò đồi Phú Thọ

Dứa mật không gai đang mở ra hướng sản xuất hàng hóa mới trên vùng gò đồi Phú Thọ, nơi trước đây nhiều diện tích chủ yếu trồng keo, bạch đàn, ngô, sắn nhưng hiệu quả kinh tế chưa cao. Từ những đồi đất khô cằn, cây dứa mật chín vàng, quả lớn, ít gai đã trở thành cây trồng mang lại kỳ vọng nâng thu nhập cho nông dân và góp phần xây dựng nông thôn mới.

Tại xã Phú Mỹ, giữa nắng vùng trung du, những hàng dứa phát triển đồng đều, tán lá khỏe, quả chín vàng ươm. Không khí thu hoạch rộn ràng với xe vận chuyển, tiếng nói cười của người dân cho thấy một vụ mùa bội thu, đồng thời phản ánh sự thay đổi trong tư duy sản xuất: từ canh tác nhỏ lẻ, phụ thuộc vào cây trồng truyền thống sang mô hình có liên kết, có thị trường và hướng tới vùng nguyên liệu ổn định.

Dứa mật không gai bén rễ trên đất gò đồi Phú Mỹ

Trước khi chuyển đổi, khu đất của nhiều hộ dân ở Phú Mỹ chủ yếu dành cho các cây trồng quen thuộc như keo, bạch đàn, ngô, sắn. Dù phù hợp với điều kiện gò đồi, các loại cây này chưa tạo được giá trị cao, thu nhập của người dân còn bấp bênh. Trong bối cảnh đó, việc tìm kiếm cây trồng mới có khả năng thích nghi tốt, chi phí chăm sóc hợp lý và đầu ra ổn định trở thành yêu cầu cấp thiết.

Năm 2025, được sự quan tâm, định hướng của cán bộ khuyến nông, hộ chị Nguyễn Thị Thu Chang ở thôn 1, xã Phú Mỹ mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, đưa giống dứa mật vào sản xuất. Hiện gia đình chị phát triển hơn 5 ha cây ăn quả, trong đó có khoảng 3 ha trồng dứa. Quyết định này nhanh chóng cho thấy hiệu quả khi cây sinh trưởng tốt trên nền đất gò đồi, chịu được điều kiện nắng hạn và cho giá trị kinh tế vượt trội so với cây trồng trước đây.

Chị Nguyễn Thị Thu Chang cho biết, gia đình được hỗ trợ giống và một phần vật tư nên có thêm động lực chuyển đổi. Là hộ tiên phong trong vùng, những ngày đầu chị không tránh khỏi lo lắng vì thiếu kinh nghiệm. Tuy nhiên, cán bộ khuyến nông đã xuống tận ruộng hướng dẫn từ khâu trồng đến chăm sóc; khi gặp nắng hạn cũng thường xuyên kiểm tra, hướng dẫn trồng dặm để vườn dứa phát triển đồng đều.

Hiệu quả kinh tế rõ rệt từ giống dứa quả lớn

Theo chị Chang, dứa mật không gai rất hợp với đất đồi, chịu hạn tốt, ít sâu bệnh. Điều quan trọng là có doanh nghiệp liên kết thu mua nên người trồng yên tâm sản xuất, chủ động học hỏi kỹ thuật và phối hợp với ngành khuyến nông trong quá trình chăm sóc. Ngoài bán quả thương phẩm, gia đình chị còn có thêm nguồn thu từ bán chồi giống, qua đó nâng hiệu quả kinh tế trên cùng diện tích đất.

Chị Chang chia sẻ, mỗi héc-ta dứa có thể đạt doanh thu khoảng 660 triệu đồng; sau khi trừ chi phí, lợi nhuận khoảng 400 triệu đồng, cao hơn nhiều so với các cây trồng trước đây. Kết quả này giúp gia đình có điều kiện tính toán mở rộng diện tích, nâng cao chất lượng cuộc sống và có thêm động lực gắn bó, làm giàu ngay trên vùng đất quê hương.

Điểm khác biệt của dứa mật không gai là quả lớn, trọng lượng phổ biến từ 1,5-3 kg/quả, ít mắt, vỏ mỏng, nhiều nước, vị ngọt đậm và thơm. Có quả siêu to nặng đến hơn 4kg. Đặc biệt, cây gần như không có gai nên việc chăm sóc, đi lại trong vườn và thu hoạch thuận lợi hơn nhiều so với các giống dứa truyền thống. Với nông dân, sự thuận tiện này không chỉ giảm vất vả trong lao động mà còn giúp quá trình thu hái, vận chuyển diễn ra nhanh hơn.

Từ mô hình hộ gia đình đến vùng sản xuất liên kết

Mô hình trồng dứa của chị Nguyễn Thị Thu Chang không chỉ đem lại hiệu quả cho gia đình mà còn trở thành điểm tham quan, học tập kinh nghiệm của nhiều nông dân trong và ngoài tỉnh. Đến nay, vùng sản xuất liên kết đã mở rộng trên 10ha, không chỉ phát triển tại Phú Mỹ mà còn lan sang các địa phương như Cẩm Khê, Hạ Hòa, Thanh Sơn và kết nối với hộ trồng dứa ở tỉnh Tuyên Quang. Đây là bước đi quan trọng để từng bước hình thành vùng nguyên liệu phục vụ tiêu thụ.

Mô hình cũng tạo việc làm thường xuyên cho hơn 10 lao động tại địa phương, với mức thu nhập từ 7-9 triệu đồng mỗi tháng. Ở khu vực nông thôn, việc một mô hình cây ăn quả tạo được việc làm tại chỗ có ý nghĩa thiết thực, giúp người dân có thêm nguồn thu ổn định, giảm áp lực rời quê tìm việc và góp phần giữ nhịp sản xuất tại địa phương.

Để khai thác hiệu quả quỹ đất gò đồi và tạo sinh kế cho người dân, năm 2025, Trung tâm Khuyến nông Phú Thọ phối hợp với chính quyền địa phương triển khai mô hình Liên kết sản xuất tiêu thụ cây dứa mật trên đất gò đồi tại xã Liên Hoa, nay thuộc xã Phú Mỹ. Mô hình được xây dựng trên quy mô 2 ha với 3 hộ dân tham gia; các hộ được hỗ trợ một phần giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật sinh học, đồng thời được tập huấn kỹ thuật, hướng dẫn quy trình sản xuất và kết nối tiêu thụ sản phẩm.

Khuyến nông đồng hành, địa phương hướng tới OCOP

Ngay từ khi triển khai, cán bộ kỹ thuật của Trung tâm Khuyến nông Phú Thọ thường xuyên bám cơ sở, theo dõi quá trình sinh trưởng của cây và hướng dẫn người dân xử lý khó khăn phát sinh trong điều kiện thời tiết nắng hạn kéo dài. Những diện tích cây chết được kịp thời trồng dặm nhằm bảo đảm mật độ và độ đồng đều của vườn. Sau 5 tháng thực hiện, tỷ lệ sống của cây đạt trên 95%, cây sinh trưởng khỏe, bắt đầu đẻ nhánh; các hộ dân thực hiện đúng quy trình kỹ thuật, ghi chép nhật ký sản xuất và từng bước tiếp cận phương thức sản xuất hàng hóa gắn với doanh nghiệp bao tiêu.

Thực tế cho thấy, dứa mật không gai phù hợp với điều kiện đất gò đồi của Phú Thọ. Cây chịu hạn khá tốt, ít sâu bệnh, chi phí đầu tư và công chăm sóc không lớn, trong khi giá trị thu được cao hơn nhiều so với keo, ngô hay sắn. Đây là lợi thế đáng chú ý trong bối cảnh nhiều diện tích đất đồi còn bỏ hoang hoặc sử dụng chưa hiệu quả, cần những mô hình chuyển đổi có khả năng nhân rộng nhưng vẫn bảo đảm đầu ra.

Không dừng ở hỗ trợ giống, vật tư hay chuyển giao kỹ thuật, Trung tâm Khuyến nông Phú Thọ còn chú trọng xây dựng chuỗi liên kết sản xuất – tiêu thụ. Việc kết nối với các doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu giúp nông dân yên tâm mở rộng quy mô, hướng tới sản xuất hàng hóa tập trung thay vì canh tác manh mún. Trung tâm cho biết, thời gian tới sẽ tiếp tục đồng hành cùng người dân trong mở rộng vùng nguyên liệu, tăng cường chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, hỗ trợ xây dựng các tổ liên kết, hợp tác sản xuất và kết nối doanh nghiệp thu mua, chế biến.

Ông Nguyễn Đức Thanh, Chủ tịch UBND xã Phú Mỹ đánh giá, mô hình trồng dứa mật của hộ chị Nguyễn Thị Thu Chang là hướng chuyển đổi cây trồng hiệu quả, phù hợp với điều kiện đất gò đồi và có tiềm năng phát triển thành vùng sản xuất hàng hóa. Mô hình không chỉ tạo ra sản phẩm chất lượng, nâng cao giá trị trên cùng đơn vị diện tích mà còn mở hướng tăng thu nhập, tạo việc làm cho người dân. Địa phương đang lựa chọn, hỗ trợ hoàn thiện các tiêu chí để xây dựng sản phẩm OCOP năm 2026.

Từ một cây trồng mới trên đất gò đồi, dứa mật không gai đang chứng minh vai trò trong chuyển đổi cơ cấu nông nghiệp ở Phú Thọ. Khi có sự đồng hành của khuyến nông, chính quyền và doanh nghiệp tiêu thụ, mô hình này có cơ sở để phát triển bền vững hơn, giúp người dân yên tâm đầu tư, nâng cao giá trị sản xuất và làm giàu trên chính quê hương.