Lâm nghiệp công nghệ cao tạo động lực phát triển mới cho Nghệ An

Lâm nghiệp công nghệ cao đang được Nghệ An xác định là động lực quan trọng để khai phá tốt hơn tiềm năng, dư địa tài nguyên rừng, đồng thời tạo nền tảng cho phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững trong giai đoạn mới.

Với việc Khu Lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao vùng Bắc Trung Bộ được phê duyệt quy hoạch và từng bước cụ thể hóa nhiệm vụ triển khai, Nghệ An đứng trước cơ hội lớn để nâng cấp chuỗi giá trị ngành gỗ, phát triển giống chất lượng cao, thu hút đầu tư chế biến sâu và khẳng định vai trò trung tâm lâm nghiệp của khu vực Bắc Trung Bộ.

Lâm nghiệp công nghệ cao trở thành bệ phóng cho Nghệ An

Khu Lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao vùng Bắc Trung Bộ là khu lâm nghiệp đầu tiên của cả nước. Quy hoạch chung xây dựng đến năm 2045 đã được Thủ tướng phê duyệt tại Quyết định số 746/QĐ-TTg ngày 10/4/2025. Trên cơ sở đó, UBND tỉnh Nghệ An cụ thể hóa nhiệm vụ tại Quyết định 2761/QĐ-UBND ngày 28/8/2025.

Chủ trương này được xem là thời cơ chín muồi để ngành lâm nghiệp Nghệ An hiện thực hóa mục tiêu bứt phá, từng bước vươn lên trở thành thủ phủ ngành gỗ của khu vực Bắc Trung Bộ cũng như cả nước. Điểm đáng chú ý là định hướng phát triển không dừng ở quản lý, bảo vệ rừng theo cách truyền thống, mà chuyển mạnh sang kinh tế lâm nghiệp dựa trên khoa học công nghệ, kinh tế xanh, dịch vụ môi trường rừng, tín chỉ carbon và chế biến sâu.

Nhận thức rõ vai trò đặc biệt của dự án, hệ thống chính trị tỉnh Nghệ An đã tập trung tháo gỡ các nút thắt trong quá trình triển khai. Dưới sự chỉ đạo của Trung ương, Tỉnh ủy, HĐND tỉnh và UBND tỉnh, Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An đang lập quy hoạch tỷ lệ 1/2000 cho các phân khu, đồng thời kiện toàn bộ máy tổ chức quản lý và đẩy mạnh xúc tiến đầu tư nhằm thu hút doanh nghiệp, tập đoàn lớn tham gia.

Theo định hướng, để chủ trương lan tỏa sâu rộng, tỉnh cần sớm ban hành các chính sách hỗ trợ phù hợp, đi kèm lộ trình và kế hoạch triển khai bài bản. Đây là điều kiện quan trọng để khi các hạng mục hoàn tất, lâm nghiệp công nghệ cao có thể phát huy đầy đủ vai trò dẫn dắt, tạo sức bật mới cho ngành lâm nghiệp địa phương.

Giống cây là khâu hạt nhân trong chuỗi giá trị rừng trồng

Nghệ An xác định giống là yếu tố cốt lõi quyết định năng suất, chu kỳ kinh doanh và sức cạnh tranh của ngành lâm nghiệp. Vì vậy, tỉnh đã ban hành Quyết định số 350/QĐ-UBND ngày 20/2/2024 phê duyệt Đề án nâng cao chất lượng giống cây trồng lâm nghiệp giai đoạn 2024-2030.

Trong khuôn khổ định hướng này, Trung tâm nghiên cứu, sản xuất giống cây lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao tại phân khu 1 được xác định là dự án trọng điểm, giữ vai trò hạt nhân khoa học – công nghệ. Khi đi vào hoạt động, Trung tâm sẽ đẩy mạnh áp dụng công nghệ nuôi cấy mô để phục vụ nghiên cứu, chọn tạo và sản xuất giống sinh khối chất lượng cao.

Các mục tiêu chiến lược của Trung tâm gồm sản xuất giống sạch bệnh, có khả năng kháng bệnh hiệu quả, cho năng suất và chất lượng vượt trội, thích ứng với điều kiện sinh thái vùng; cung cấp nguồn nguyên liệu ổn định, chất lượng cho công nghiệp chế biến sâu; đồng thời làm cầu nối chuyển giao tiến bộ kỹ thuật cho người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp có nhu cầu.

Trao đổi với Báo Nông nghiệp và Môi trường, ông Nguyễn Danh Hùng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An khẳng định: Khu Lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao vùng Bắc Trung Bộ là hạt nhân để hiện đại hóa toàn ngành, kỳ vọng tạo sức lan tỏa mạnh mẽ, thay đổi sâu sắc tư duy từ quản lý, bảo vệ rừng thuần túy sang phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững dựa trên nền tảng kinh tế xanh, dịch vụ môi trường rừng, tín chỉ carbon và chế biến sâu.

Theo ông Nguyễn Danh Hùng, đây cũng là cơ sở then chốt góp phần hiện thực hóa Nghị quyết số 05-NQ/TU ngày 23/12/2025 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về phát triển lâm nghiệp bền vững tỉnh Nghệ An giai đoạn 2026-2030.

Hoàn thiện hạ tầng, ưu tiên dự án có hàm lượng khoa học cao

Trong thời gian tới, Nghệ An sẽ tiếp tục hoàn thiện quy hoạch, xây dựng đồng bộ hạ tầng và ban hành cơ chế, chính sách ưu đãi để thu hút dòng vốn đầu tư vào Khu Lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao vùng Bắc Trung Bộ. Trọng tâm là lựa chọn các dự án có hàm lượng khoa học công nghệ cao, thân thiện với môi trường, sử dụng hiệu quả và tiết kiệm nguồn nguyên liệu từ rừng trồng.

Cách tiếp cận này phù hợp với yêu cầu phát triển mới của ngành gỗ và lâm sản. Khi nguồn nguyên liệu rừng trồng ngày càng giữ vai trò quan trọng trong chế biến và xuất khẩu, việc nâng chất lượng giống, tăng năng suất rừng, bảo đảm tính hợp pháp của gỗ và đầu tư công nghệ chế biến sâu sẽ quyết định khả năng cạnh tranh của địa phương.

Mục tiêu xuyên suốt là từng bước đưa Nghệ An bứt phá, trở thành trung tâm phát triển lâm nghiệp công nghệ cao của toàn vùng Bắc Trung Bộ. Nếu được triển khai đồng bộ, khu lâm nghiệp sẽ không chỉ là nơi tập trung nghiên cứu và sản xuất, mà còn là điểm kết nối giữa doanh nghiệp, cơ quan quản lý, hợp tác xã và người trồng rừng.

Nền tảng tài nguyên rừng lớn và các mục tiêu đến năm 2030

Cùng với chủ trương xây dựng Khu Lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao vùng Bắc Trung Bộ, lĩnh vực lâm nghiệp Nghệ An những năm qua đã đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận. Rừng không chỉ mang lại giá trị kinh tế, mà còn đóng vai trò quan trọng đối với môi trường sinh thái, bảo tồn đa dạng sinh học, hấp thụ phát thải khí nhà kính, giảm nhẹ thiên tai, điều tiết nguồn nước và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Theo khảo sát, diện tích đất lâm nghiệp của tỉnh Nghệ An đứng tốp đầu cả nước và lớn nhất khu vực Bắc Trung Bộ với 1.179.789 ha, chiếm 71,5% diện tích tự nhiên. Trong đó, diện tích có rừng 1.036.131 ha; tỷ lệ che phủ rừng luôn duy trì ổn định ở mức trên 58% trong 5 năm gần đây, cao hơn mức bình quân chung của cả nước là 42,02%.

Giai đoạn 2021-2025, kinh tế lâm nghiệp Nghệ An có bước tăng trưởng khá. Tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất lâm nghiệp bình quân đạt 7,66%; kim ngạch xuất khẩu gỗ và lâm sản ngoài gỗ đạt bình quân 227,47 triệu USD/năm. Diện tích rừng trồng tăng nhanh, chất lượng rừng trồng từng bước được cải thiện, góp phần bảo đảm sinh kế, nâng cao thu nhập cho người dân, giảm nghèo bền vững, ổn định dân cư và bảo đảm quốc phòng, an ninh, nhất là khu vực biên giới.

Từ nhu cầu thực tiễn, giai đoạn 2026-2030 và những năm tiếp theo, Nghệ An đặt mục tiêu phát triển lâm nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững, trở thành ngành kinh tế – kỹ thuật có sức cạnh tranh cao. Tỉnh định hướng quản lý, bảo vệ và sử dụng hiệu quả diện tích rừng và đất lâm nghiệp; bảo tồn đa dạng sinh học; nâng cao giá trị đa dụng của hệ sinh thái rừng và Khu dự trữ sinh quyển miền Tây Nghệ An; ưu tiên ứng dụng khoa học, công nghệ và đa dạng hóa dịch vụ môi trường rừng.

Đến năm 2030, Nghệ An đặt mục tiêu nâng tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất lâm nghiệp đạt tối thiểu 8,0%/năm; giá trị xuất khẩu gỗ và lâm sản đạt từ 400 – 500 triệu USD/năm; tỷ lệ che phủ rừng ổn định 58%; diện tích trồng rừng tối thiểu đạt 22.000 ha/năm, ưu tiên trồng rừng gỗ lớn và chuyển hóa rừng trồng gỗ lớn. Tỉnh cũng phấn đấu phát triển lâm sản ngoài gỗ, cây dược liệu và cây đặc sản dưới tán rừng đạt 9.000 ha.

Các chỉ tiêu khác cũng được đặt ra khá cụ thể: diện tích rừng được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững đạt trên 70.000 ha, đáp ứng đủ nhu cầu của thị trường gỗ hợp pháp; năng suất rừng trồng đạt bình quân từ 25 – 30 m3/ha/năm; sản lượng khai thác gỗ rừng trồng bình quân đạt từ 2,2 – 2,5 triệu m3/năm; giá trị rừng trồng nguyên liệu tăng bình quân từ 1,5 – 2 lần/đơn vị diện tích so với giai đoạn 2021-2025.

Nghệ An đồng thời phấn đấu cơ bản hoàn thành việc giao đất gắn với giao rừng, cho thuê đất, thuê rừng theo đúng quy hoạch; hoàn thành cơ bản các hạng mục hạ tầng trong Khu Lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao vùng Bắc Trung Bộ; đưa Trung tâm sản xuất giống cây lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao đi vào hoạt động ổn định, hiệu quả.

Tầm nhìn đến năm 2045: trung tâm chế biến, xuất khẩu lâm sản chất lượng cao

Định hướng đến năm 2045, Khu Lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao vùng Bắc Trung Bộ sẽ đi vào hoạt động ổn định, góp phần đưa Nghệ An trở thành trung tâm chế biến, xuất khẩu lâm sản chất lượng cao của khu vực Bắc Trung Bộ. Đây được kỳ vọng là lĩnh vực có đóng góp quan trọng vào tăng trưởng GRDP của địa phương.

Với lợi thế diện tích rừng lớn, nền tảng sản xuất lâm nghiệp đã hình thành và chủ trương đầu tư rõ ràng, Nghệ An có cơ sở để nâng tầm ngành lâm nghiệp theo hướng hiện đại hơn. Thành công của mô hình lâm nghiệp công nghệ cao sẽ phụ thuộc vào tiến độ quy hoạch, hạ tầng, chất lượng chính sách thu hút đầu tư và khả năng liên kết thực chất giữa nghiên cứu, sản xuất giống, trồng rừng, chế biến và thị trường.

Nếu các mục tiêu được triển khai đúng lộ trình, Khu Lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao vùng Bắc Trung Bộ không chỉ là dự án hạ tầng ngành, mà còn là động lực tái cấu trúc kinh tế rừng của Nghệ An, giúp địa phương vừa bảo vệ tài nguyên, vừa gia tăng giá trị trên mỗi đơn vị diện tích rừng trồng.