Cây đinh lăng: dược liệu quen thuộc có hoạt chất quý tương tự nhân sâm
Th7
Cây đinh lăng, loài cây quen thuộc trong nhiều gia đình Việt Nam, đang được nhìn nhận như một nguồn dược liệu có giá trị nhờ các nghiên cứu khoa học trong nước. Không chỉ được dân gian ví như nhân sâm của người nghèo, đinh lăng còn được các nhà khoa học quan tâm bởi hàm lượng saponin trong rễ, nhóm hoạt chất cũng được tìm thấy trong nhân sâm.
Từ nền tảng đó, các nhà khoa học Việt Nam đã nghiên cứu phát triển đinh lăng lá nhỏ thành sản phẩm bột và trà hòa tan tiện dụng. Hướng đi này không chỉ giúp người tiêu dùng dễ tiếp cận hơn với dược liệu truyền thống, mà còn góp phần mở rộng giá trị chế biến sâu cho nguồn cây thuốc trong nước.
Cây đinh lăng và tiềm năng dược liệu đã được ghi nhận
Loài cây được nhắc tới là đinh lăng lá nhỏ, có tên khoa học là Polyscias fruticosa. Đây là dược liệu phổ biến ở nhiều địa phương, thường được trồng trong vườn nhà và sử dụng theo kinh nghiệm dân gian để bồi bổ sức khỏe, tăng cường thể lực, hỗ trợ hoạt huyết dưỡng não.
Các nghiên cứu trước đây cho thấy dịch chiết từ đinh lăng có nhiều hoạt tính sinh học đáng chú ý. Trong đó có khả năng tăng cường miễn dịch, kháng khuẩn, kháng virus, chống viêm, chống oxy hóa, hỗ trợ giảm đường huyết và giảm đau. Những kết quả này tạo cơ sở khoa học để tiếp tục khai thác loài cây quen thuộc theo hướng bài bản hơn, thay vì chỉ dừng lại ở sử dụng truyền thống.
Đặc biệt, rễ đinh lăng chứa hàm lượng saponin cao. Đây là nhóm hoạt chất có mặt trong nhân sâm, vì vậy trong nhiều trường hợp, đinh lăng được xem là nguồn nguyên liệu thay thế phù hợp, dễ tiếp cận và có giá thành thấp hơn. Theo danh mục dược liệu có tiềm năng phát triển do Bộ Y tế ban hành, đinh lăng nằm trong nhóm 40 loài dược liệu có triển vọng khai thác và mở rộng thị trường.
Từ dịch chiết đến sản phẩm trà hòa tan
Nhóm nghiên cứu do ThS. Trần Thị Linh Giang, Viện Khoa học sự sống (trước đây là Viện Sinh học nhiệt đới), chủ trì đã triển khai đề tài Nghiên cứu quy trình sản xuất bột và trà hòa tan từ dịch ly trích cây đinh lăng lá nhỏ. Đề tài được thực hiện trên cơ sở hợp tác giữa Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam với tỉnh Trà Vinh (cũ).
Một trong những kết quả nổi bật của đề tài là xây dựng thành công quy trình chiết xuất nhằm thu nhận hàm lượng saponin triterpenoid cao nhất từ đinh lăng lá nhỏ. Việc tối ưu quy trình chiết xuất có ý nghĩa quan trọng, bởi chất lượng dịch chiết quyết định trực tiếp đến hiệu quả thu hồi hoạt chất và khả năng phát triển sản phẩm sau này.
Theo nhóm nghiên cứu, các điều kiện tối ưu được xác định gồm kích thước nguyên liệu 0,25 mm, sử dụng dung môi ethanol 80%, tỷ lệ nguyên liệu và dung môi 1/10, thời gian chiết 24 giờ và thực hiện hai lần chiết. Quy trình này giúp nâng cao hiệu quả thu hồi hoạt chất có giá trị sinh học từ nguyên liệu đinh lăng lá nhỏ.
Công nghệ sấy phun giúp nâng giá trị cây đinh lăng
Từ dịch chiết thu được, các nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu quy trình sản xuất bột hòa tan bằng công nghệ sấy phun. Đây là công nghệ cho phép chuyển dịch chiết thành dạng bột mịn, thuận tiện hơn trong bảo quản, vận chuyển và sử dụng. Với dược liệu, dạng bột hòa tan cũng giúp sản phẩm dễ được chuẩn hóa hơn so với cách dùng nguyên liệu thô.
Nhóm nghiên cứu đồng thời hoàn thiện công thức sản xuất trà hòa tan chứa cao chiết đinh lăng. Công thức được xây dựng với tỷ lệ phối trộn phù hợp giữa các thành phần phụ trợ, hướng tới sản phẩm có chất lượng ổn định và đáp ứng các quy định về an toàn thực phẩm.
Kết quả kiểm nghiệm cho thấy trà hòa tan có màu vàng sáng, dạng bột tơi xốp, không vón cục. Khi pha với nước ấm, sản phẩm tan hoàn toàn, tạo nước trà màu vàng nhạt trong, có hương thơm đặc trưng của đinh lăng. Những đặc điểm này cho thấy sản phẩm có tính tiện dụng, phù hợp với xu hướng tiêu dùng các sản phẩm dược liệu chế biến sẵn.
Mở hướng chế biến sâu cho dược liệu Việt
Theo các nhà khoa học, việc phát triển thành công sản phẩm trà hòa tan từ cây đinh lăng không chỉ giúp đa dạng hóa các sản phẩm chế biến sâu từ dược liệu, mà còn mở ra cơ hội xây dựng chuỗi giá trị hoàn chỉnh cho loài cây này. Khi dược liệu được chế biến thành sản phẩm có tiêu chuẩn rõ ràng, giá trị kinh tế có thể được nâng lên so với việc chỉ bán nguyên liệu.
Với người trồng, hướng nghiên cứu này gợi mở khả năng hình thành sinh kế bền vững hơn nếu vùng nguyên liệu được tổ chức tốt, gắn với yêu cầu chất lượng và nhu cầu thị trường. Với ngành dược liệu, đây cũng là ví dụ cho thấy nguồn tài nguyên bản địa có thể được khai thác hiệu quả hơn thông qua ứng dụng khoa học công nghệ.
Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên ngày càng được quan tâm, cây đinh lăng có thêm cơ hội đi từ vườn nhà đến các sản phẩm chế biến hiện đại. Kết quả nghiên cứu về bột và trà hòa tan là bước tiến đáng chú ý, góp phần phát triển ngành dược liệu theo hướng hiện đại, bền vững và gắn chặt hơn với nhu cầu của thị trường.
