Nâng pH đất phèn giúp lúa hè thu ở Tứ giác Long Xuyên giảm chi phí

nâng pH đất phèn đang được xem là hướng đi thiết thực để hạ giá thành sản xuất lúa hè thu tại vùng Tứ giác Long Xuyên, nơi đất phèn vẫn là một trong những rào cản lớn đối với năng suất và hiệu quả canh tác. Tại HTX Nông nghiệp Thuận Phú, xã Thạnh Mỹ Tây, tỉnh An Giang, mô hình Hành trình Xanh – Đất khỏe, cây trồng khỏe cho thấy việc xử lý đất ngay từ đầu vụ có thể tạo khác biệt rõ rệt về sinh trưởng, năng suất và lợi nhuận.

Trong vụ hè thu 2026, điều kiện sản xuất không thuận lợi khi mưa nhiều, thời tiết cực đoan, dịch hại gia tăng và chi phí vật tư vẫn ở mức cao. Trên diện tích theo dõi 5 ha của 5 hộ xã viên, mô hình đạt lợi nhuận bình quân 26,67 triệu đồng/ha, cao hơn ruộng canh tác theo tập quán 4,84 triệu đồng/ha. Điểm mấu chốt nằm ở việc nâng pH đất từ mức 3,5 lên 5,0–5,8 trong 20 ngày đầu sau sạ.

Xem thêm : Ứng dụng của bột đá vôi CaCO₃ trong nông nghiệp

nâng pH đất phèn từ đầu vụ để tháo nút thắt sản xuất

Tứ giác Long Xuyên là vùng sản xuất lúa trọng điểm của ĐBSCL, đồng thời cũng là khu vực có diện tích đất phèn lớn. Nhiều năm qua, hệ thống thủy lợi đã hỗ trợ rửa phèn tầng mặt, giúp nông dân mở rộng và ổn định sản xuất. Tuy nhiên, tầng sinh phèn bên dưới vẫn tiềm ẩn nguy cơ tái chua hóa khi mực nước hạ thấp, đất bị oxy hóa và gặp những cơn mưa đầu mùa.

Vụ hè thu thường là thời điểm rủi ro cao. Sau giai đoạn khô hạn cuối vụ đông xuân, đất nứt nẻ tạo điều kiện cho oxy thâm nhập sâu. Khi mưa xuống, acid mới hình thành được hòa tan, đồng thời kéo nhôm và sắt hòa tan lên tầng mặt đúng lúc bộ rễ lúa còn non yếu. Tại Thạnh Mỹ Tây, pH đất đầu vụ chỉ 3,5, thấp hơn nhiều so với ngưỡng thích hợp cho cây lúa.

Ngoài áp lực về đất, vụ này còn ghi nhận sự xuất hiện của chuột, đạo ôn, cháy bìa lá, rầy phấn trắng. Mưa kéo dài trong giai đoạn trổ cũng làm tăng nguy cơ vàng lá chín sớm, lem lép hạt. Trong bối cảnh đó, một quy trình canh tác giúp cây lúa khỏe từ rễ được xem là nền tảng để giảm rủi ro và tiết kiệm đầu vào.

Từ pH 3,5 lên 5,8, bộ rễ lúa thay đổi rõ rệt

Mô hình do Trung tâm Khuyến nông An Giang phối hợp Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền triển khai, sử dụng giống OM18, gieo sạ bằng drone 150 kg/ha từ ngày 29/4/2026. Quy trình kỹ thuật gồm bón lót Đầu Trâu Bio-Canxi trước sạ, kết hợp Đầu Trâu Bio Lúa 1 ở giai đoạn thúc và Đầu Trâu Bio Lúa 2 ở giai đoạn đón đòng.

Theo số liệu theo dõi, pH đất ruộng trình diễn tăng từ 3,5 lên 4,4 lúc sạ, đạt 5,5 ở 10 ngày sau sạ và 5,8 ở 20 ngày sau sạ; trong khi ruộng đối chứng chỉ đạt 4,5. Bằng cách nâng pH đất phèn sớm, môi trường vùng rễ được cải thiện, giảm tác động bất lợi của đất chua đối với cây lúa ở giai đoạn mẫn cảm.

ThS. Hồ Thế Huy, Phó Giám đốc Marketing Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền, cho biết việc nâng pH trên đất phèn không chỉ là thay đổi một chỉ số hóa học. Quá trình này còn góp phần giảm độc nhôm, sắt, giải phóng lân bị cố định và tạo điều kiện cho vi sinh vật đất hoạt động trở lại. Canxi giúp cải thiện môi trường rễ, tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng và hỗ trợ cây phục hồi nhanh sau sạ.

Rễ khỏe, chồi hữu hiệu cao hơn, năng suất tăng 8,8%

Sự thay đổi của đất được phản ánh khá rõ trên đồng ruộng. Ở 20 ngày sau sạ, rễ lúa ruộng mô hình dài 12–15 cm, gấp đôi ruộng đối chứng. Đến 30 ngày sau sạ, rễ đạt 25–30cm, có nhiều rễ trắng và rễ to. Cây lúa sinh trưởng đồng đều hơn, hạn chế chết vũng và không phải cấy dặm.

Đáng chú ý, ruộng đối chứng có số chồi ban đầu cao hơn, nhưng tỷ lệ chồi hữu hiệu cuối vụ của mô hình đạt 81,8%, cao hơn mức 78,2% của ruộng đối chứng. Điều này cho thấy giá trị của nâng pH đất phèn không chỉ nằm ở giai đoạn đầu vụ mà còn thể hiện ở khả năng duy trì chồi hữu hiệu, yếu tố có liên quan trực tiếp đến cấu thành năng suất.

Nhờ nền rễ khỏe và sinh trưởng ổn định, số hạt chắc trên bông ở ruộng mô hình đạt 74 hạt, cao hơn đối chứng 9 hạt. Năng suất lúa tươi bình quân đạt 7,32 tấn/ha, tăng 592 kg/ha, tương đương 8,8%. Trong điều kiện vụ hè thu chịu nhiều tác động bất lợi, mức tăng này có ý nghĩa quan trọng đối với thu nhập của xã viên.

Giảm giá thành mới là thước đo hiệu quả

Trong bối cảnh giá DAP khoảng 22.000 đồng/kg và ure trên 18.000 đồng/kg, chi phí phân bón luôn là áp lực lớn với nông dân trồng lúa. Ruộng mô hình có sử dụng lượng phân bón cao hơn do bón lót Bio-Canxi, nhưng chi phí phân bón chỉ tương đương ruộng đối chứng. Đây là điểm đáng chú ý khi hiệu quả không chỉ đến từ việc tăng đầu tư, mà từ cách bố trí dinh dưỡng và cải thiện điều kiện đất hợp lý hơn.

Nhờ giảm một lần phun thuốc bảo vệ thực vật, giảm công cấy dặm và cây có khả năng chống chịu tốt hơn, tổng chi sản xuất của mô hình thấp hơn đối chứng từ 308.000 đến 1,27 triệu đồng/ha. Giá thành sản xuất giảm còn 3.244–3.646 đồng/kg, thấp hơn tập quán cũ khoảng 370 đồng/kg. Với sản xuất lúa hàng hóa, giảm giá thành là chỉ tiêu then chốt vì tác động trực tiếp đến sức cạnh tranh của hạt gạo và lợi nhuận của nông hộ.

Ông Đinh Văn Sang, Giám đốc HTX Nông nghiệp Thuận Phú, cho biết chương trình giúp nông dân tiếp cận quy trình canh tác đồng bộ, ghi chép nhật ký đồng ruộng, áp dụng IPM và ưu tiên thuốc sinh học. Theo ông, khi đất được cải thiện, cây khỏe hơn, nông dân giảm áp lực phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, từ đó tăng lợi nhuận và giảm rủi ro sản xuất.

Mô hình có cơ sở để tiếp tục nhân rộng

Bà Hồ Thị Thúy Khoa, cán bộ Trung tâm Dịch vụ xã Thạnh Mỹ Tây, nhận định kết quả mô hình trong vụ lúa hè thu cho thấy xử lý đất phèn ngay từ đầu vụ tạo nền tảng cho cây lúa sinh trưởng ổn định, đẻ nhánh đồng đều và hình thành nhiều bông hữu hiệu. Mô hình cũng thể hiện hiệu quả của sự phối hợp giữa doanh nghiệp, HTX và nông dân trong theo dõi chỉ tiêu kỹ thuật cũng như hạch toán kinh tế ngay trên ruộng sản xuất.

Theo bà Khoa, dù thời tiết vụ hè thu năm nay bất lợi, cả ruộng mô hình và đối chứng đều chịu ảnh hưởng của sâu bệnh, nhưng ruộng áp dụng bộ giải pháp Bio-Canxi vẫn duy trì sinh trưởng tốt và cho hiệu quả kinh tế cao hơn. Việc có ruộng đối chứng liền kề, đồng thời theo dõi đầy đủ pH đất, sinh trưởng, năng suất và lợi nhuận giúp kết quả thực tế có độ tin cậy cao hơn.

Xã Thạnh Mỹ Tây chỉ là một trong 15 cụm mô hình Bình Điền triển khai trong vụ hè thu 2026 trên vùng Tứ giác Long Xuyên. Từ kết quả này, HTX Thuận Phú và Trung tâm Khuyến nông An Giang đề xuất tiếp tục trình diễn, nhân rộng mô hình trên các vùng đất phèn trung bình và nặng. Trong hướng sản xuất lúa giảm phát thải, tiết kiệm đầu vào và nâng giá trị gia tăng, giải pháp nâng pH đất phèn đang được nhìn nhận như một khâu kỹ thuật nền tảng chứ không còn là biện pháp đơn lẻ.

Hành trình Xanh – Đất khỏe, cây trồng khỏe

• Khởi động từ vụ Hè Thu 2025.
• Triển khai tại ĐBSCL và Tây Ninh.
• Tập trung phục hồi sức khỏe đất thông qua phân tích đất, cải tạo pH, giảm ngộ độc hữu cơ và nâng cao hiệu quả sử dụng dinh dưỡng bằng dòng sản phẩm Bio.
• Đồng hành bởi Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền cùng cố vấn của GS.TS Nguyễn Bảo Vệ và các chuyên gia nông nghiệp.

Từ thực tế ở HTX Nông nghiệp Thuận Phú, có thể thấy nâng pH đất phèn gắn với quản lý dinh dưỡng, theo dõi đồng ruộng và canh tác đồng bộ đã góp phần giảm chi phí, tăng năng suất và cải thiện lợi nhuận. Đây là hướng đi có ý nghĩa đối với vùng lúa Tứ giác Long Xuyên trong bối cảnh nông dân phải thích ứng với thời tiết thất thường, dịch hại phức tạp và yêu cầu ngày càng cao về hiệu quả sản xuất.

Xem thêm : Bón Vôi Cho Đất: Vai Trò, Cách Bón Và Các Loại Vôi Phổ Biến