Sầu riêng được mệnh danh là “vua của các loại trái cây” nhờ hương vị đặc trưng, giá trị kinh tế cao và nhu cầu tiêu thụ ngày càng lớn. Tuy nhiên, để đạt được năng suất ổn định, trái to, cơm dày, mùi vị đạt chuẩn, người trồng sầu riêng không chỉ cần giống tốt mà còn phải nắm vững các kỹ thuật chăm sóc quan trọng. Trong đó, làm già lá sầu riêng là một khâu then chốt, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng ra hoa, tỷ lệ đậu trái và sức nuôi trái của cây.

Thực tế cho thấy, rất nhiều vườn sầu riêng ra hoa kém, rụng hoa nhiều hoặc đậu trái thấp là do cây còn đọt non kéo dài trong giai đoạn sinh sản. Khi đó, dinh dưỡng sẽ ưu tiên nuôi lá thay vì nuôi hoa và trái. Vì vậy, hiểu đúng và áp dụng đúng cách làm già lá sầu riêng sẽ giúp nhà vườn chủ động mùa vụ, hạn chế rủi ro và nâng cao hiệu quả kinh tế.

Làm già lá sầu riêng là gì? Vì sao quyết định khả năng ra hoa – đậu trái?

Khi nào cần làm già lá sầu riêng để đạt hiệu quả cao nhất?

Làm già lá sầu riêng là quá trình áp dụng các biện pháp kỹ thuật nhằm ức chế sự phát triển của đọt non, giúp bộ lá chuyển sang trạng thái lá già sinh lý. Khi lá đã già, cây sẽ giảm sinh trưởng sinh dưỡng và chuyển sang giai đoạn sinh trưởng sinh sản, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình phân hóa mầm hoa, ra hoa và đậu trái.

Xét về sinh lý cây trồng:

Lá non có nhu cầu dinh dưỡng rất cao, đặc biệt là đạm, khiến cây ưu tiên phát triển thân, cành, lá.
Lá già đóng vai trò tích lũy và phân phối dinh dưỡng cho hoa và trái.

Nếu cây sầu riêng liên tục ra đọt non trong giai đoạn chuẩn bị ra hoa:

Hoa sẽ ra yếu, không đồng loạt
Tỷ lệ rụng hoa cao
Trái non khó đậu, dễ rụng sinh lý
Cây suy yếu sau vụ thu hoạch

Do đó, làm già lá không chỉ giúp cây ra hoa tốt mà còn là nền tảng để nuôi trái bền, hạn chế suy cây về sau.

Thời điểm làm già lá theo sinh lý cây

Thời điểm thích hợp để làm già lá sầu riêng là trước khi xử lý ra hoa hoặc trước giai đoạn xổ nhụy khoảng 60–90 ngày. Đây là giai đoạn cây cần ngưng sinh trưởng đọt non để tích lũy dinh dưỡng cho quá trình ra hoa.

Làm già lá quá sớm có thể khiến cây thiếu sức nuôi hoa, trong khi làm quá muộn sẽ không kịp ức chế đọt non, dẫn đến cạnh tranh dinh dưỡng.

Thời điểm làm già lá theo vùng trồng

Đông Nam Bộ, Tây Nguyên: thường tiến hành làm già lá từ tháng 1–3 dương lịch.
Đồng bằng sông Cửu Long: thời điểm phổ biến từ tháng 11–1 dương lịch.
Khu vực phía Bắc: phụ thuộc nhiều vào thời tiết, thường muộn hơn các vùng khác.

Điều kiện cây cần đạt trước khi làm già lá

Không phải cây sầu riêng nào cũng có thể làm già lá ngay. Cây cần đạt các điều kiện sau:

Cây khỏe, bộ rễ phát triển tốt
Không bị sâu bệnh nặng hoặc nhiễm nấm rễ
Cơi đọt đã phát triển gần hoàn chỉnh
Phân biệt rõ cây tơ và cây kinh doanh để áp dụng kỹ thuật phù hợp

Tuyệt đối không làm già lá khi cây đang suy, thiếu dinh dưỡng.

Dấu hiệu nhận biết lá sầu riêng đã già đạt yêu cầu kỹ thuật

Một trong những yếu tố quan trọng giúp nhà vườn xử lý ra hoa thành công là nhận biết chính xác lá đã già đạt chuẩn hay chưa. Lá sầu riêng được xem là già đạt yêu cầu khi:

Màu lá xanh đậm, không còn xanh non
Phiến lá dày, cứng, sờ có cảm giác dai
Gân lá nổi rõ, cuống lá cứng
Đọt non ngưng phát triển, không còn kéo dài

Khi bộ lá đạt trạng thái này, cây đã sẵn sàng bước vào giai đoạn sinh sản.

Các cách làm già lá sầu riêng phổ biến hiện nay

Làm già lá bằng biện pháp canh tác tự nhiên (an toàn – bền vững)

Đây là phương pháp được khuyến khích áp dụng lâu dài:

Xiết nước hợp lý: giảm lượng nước tưới để hạn chế sinh trưởng đọt non
Giảm đạm, tăng kali trong khẩu phần dinh dưỡng
Tạo tán, tỉa cành thông thoáng giúp lá quang hợp hiệu quả

Ưu điểm của phương pháp này là an toàn, ít rủi ro và giúp cây phát triển bền vững.

Làm già lá sầu riêng bằng dinh dưỡng

Một số dưỡng chất đóng vai trò quan trọng trong quá trình làm già lá gồm:

Kali (K): giúp lá dày, cứng, xanh đậm
Canxi (Ca): tăng độ cứng của mô lá, hạn chế rụng
Magie (Mg): hỗ trợ quang hợp, tăng hiệu quả sử dụng dinh dưỡng

Có thể bón gốc hoặc phun qua lá tùy điều kiện vườn. Phương pháp này phù hợp với cây còn khỏe, ít gây sốc sinh lý.

Làm già lá sầu riêng bằng hóa chất: cần sử dụng đúng cách

Paclobutrazol

Paclobutrazol có tác dụng ức chế sinh trưởng đọt non, giúp lá nhanh già. Tuy nhiên:

Cần tính toán liều lượng cẩn thận theo tuổi và tán cây
Lạm dụng dễ gây chai đất, suy cây, khó phục hồi
Không nên sử dụng liên tục nhiều vụ

Uniconazole

Hiệu lực mạnh hơn Paclobutrazol
Dùng liều thấp nhưng yêu cầu kỹ thuật cao
Chỉ nên áp dụng khi cây khỏe và người trồng có kinh nghiệm

KCLO₃ – không khuyến cáo dùng để làm già lá

KCLO₃ gây tác dụng rất mạnh cho cây, ngưỡng an toàn thấp, dễ gây cháy lá và suy cây. Vì vậy, không nên sử dụng để làm già lá sầu riêng trong sản xuất an toàn.

Quy trình làm già lá sầu riêng an toàn – hiệu quả – ít rủi ro

Để cách làm già lá sầu riêng đạt hiệu quả cao, giúp cây ra hoa đồng loạt, hạn chế suy cây và duy trì năng suất ổn định, bà con cần thực hiện theo quy trình khoa học, dựa trên tình trạng thực tế của vườn cây. Việc làm già lá không nên làm vội vàng hay cảm tính mà phải bám sát diễn biến sinh trưởng của cây.

Đánh giá sức cây và tình trạng cơi đọt

Trước khi áp dụng cách làm già lá sầu riêng, cần kiểm tra sức sinh trưởng tổng thể của cây. Chỉ nên xử lý khi cây khỏe, bộ rễ phát triển tốt, tán lá cân đối và cơi đọt đã ra đều, lá mở hoàn chỉnh, phiến lá dày và xanh ổn định. Trường hợp cây đang ra đọt non mạnh, lá chưa bung, bị sâu bệnh hoặc ngập úng thì nên tạm hoãn để tránh sốc sinh lý.

Điều chỉnh nước tưới và chế độ dinh dưỡng

Nước tưới và dinh dưỡng cần được điều chỉnh đồng thời trong quá trình làm già lá. Bà con nên kiểm soát lượng nước ở mức vừa phải, tránh dư nước làm phát sinh đọt non và không để đất quá khô gây stress cho cây. Về dinh dưỡng, cần hạn chế đạm, tăng lân – kali và bổ sung trung vi lượng để hỗ trợ lá già sinh lý và tích lũy dinh dưỡng cho giai đoạn phân hóa mầm hoa.

Lựa chọn phương pháp làm già lá phù hợp

Tùy vào độ tuổi và sức cây mà lựa chọn cách làm già lá sầu riêng phù hợp. Với cây khỏe, sinh trưởng mạnh có thể áp dụng biện pháp chặn đọt kết hợp dinh dưỡng. Với cây sức yếu hoặc mới cho trái, nên ưu tiên các giải pháp nhẹ như điều chỉnh nước tưới, dinh dưỡng và tỉa cành, hạn chế lạm dụng hóa chất để tránh suy cây.

Theo dõi phản ứng của cây sau xử lý

Sau khi làm già lá, cần theo dõi sát tình trạng lá, khả năng phát sinh đọt non và sức sinh trưởng của cây. Nếu lá già đều, không cháy lá, cây ổn định thì quá trình xử lý đạt hiệu quả. Trường hợp cây có dấu hiệu suy yếu hoặc đọt non tái phát, cần điều chỉnh kịp thời chế độ chăm sóc.

Xử lý kịp thời đọt non và sâu bệnh

Trong suốt quá trình áp dụng cách làm già lá sầu riêng, cần kiểm tra vườn thường xuyên. Nếu phát sinh đọt non hoặc sâu bệnh như rầy, bọ trĩ, nhện đỏ, bệnh thán thư, bà con cần xử lý sớm để tránh cạnh tranh dinh dưỡng, đảm bảo bộ lá già khỏe và hỗ trợ tốt cho quá trình ra hoa, đậu trái.

Những sai lầm thường gặp khi làm già lá sầu riêng

Làm già lá sầu riêng là kỹ thuật quan trọng giúp cây tập trung dinh dưỡng cho quá trình phân hóa mầm hoa, ra hoa và đậu trái. Tuy nhiên, nếu thực hiện không đúng kỹ thuật, cây dễ bị suy yếu, giảm năng suất và ảnh hưởng lâu dài đến hiệu quả canh tác.

Chặn đọt quá mạnh khi cây chưa đủ lực

Nhiều nhà vườn xử lý làm già lá khi cây chưa tích lũy đủ dinh dưỡng, cơi đọt chưa hoàn chỉnh. Điều này dễ gây sốc sinh lý, làm giảm khả năng quang hợp, hoa ra yếu và tỷ lệ đậu trái thấp. Chỉ nên làm già lá khi cây khỏe, lá đã mở hoàn toàn.

Lạm dụng hóa chất ức chế sinh trưởng

Việc sử dụng hóa chất với liều cao hoặc phun lặp lại nhiều lần có thể gây cháy lá, tổn thương rễ và làm suy giảm sức cây. Do đó, cần ưu tiên cân đối dinh dưỡng và chỉ sử dụng hóa chất khi thật sự cần thiết, đúng liều lượng và thời điểm.

Làm già lá khi cơi đọt chưa hoàn chỉnh

Xử lý quá sớm khiến lá già không đúng sinh lý, phiến mỏng, khả năng quang hợp kém, ảnh hưởng đến quá trình ra hoa và nuôi trái. Thời điểm làm già lá cần được lựa chọn chính xác để đảm bảo hiệu quả.

Không phòng trừ sâu bệnh sau khi xử lý

Sau khi làm già lá, sức đề kháng của cây giảm, sâu bệnh dễ phát sinh. Việc không theo dõi và phòng trừ kịp thời sẽ làm giảm chất lượng lá, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng ra hoa và đậu trái.

Thiếu cân đối dinh dưỡng

Chỉ chặn đọt mà không bổ sung dinh dưỡng phù hợp sẽ khiến lá già nhanh nhưng không bền, hoa yếu và trái dễ rụng. Vì vậy, cần kết hợp làm già lá với chế độ dinh dưỡng cân đối để cây phát triển ổn định và bền vững.

Sau khi làm già lá, cần chăm sóc thế nào để hoa đậu tốt?

Sau khi làm già lá, nhà vườn cần:

Quản lý nước tưới hợp lý
Bổ sung dinh dưỡng cân đối
Phòng trừ sâu bệnh gây hại hoa và trái non

Đây là giai đoạn quyết định tỷ lệ đậu trái và khả năng nuôi trái về sau.

Kết luận

Làm già lá sầu riêng là kỹ thuật then chốt giúp ức chế đọt non, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình phân hóa mầm hoa, ra hoa đồng loạt và nâng cao tỷ lệ đậu trái. Việc thực hiện đúng thời điểm, đúng phương pháp và kết hợp cân đối nước tưới, dinh dưỡng sẽ giúp cây chuyển sang giai đoạn sinh trưởng sinh sản hiệu quả, hạn chế rụng hoa và suy cây.

Áp dụng kỹ thuật làm già lá một cách khoa học, ưu tiên các biện pháp an toàn và bền vững sẽ giúp vườn sầu riêng duy trì sức cây ổn định, nâng cao năng suất, chất lượng trái và hiệu quả kinh tế lâu dài.

Để hiểu rõ hơn từng bước kỹ thuật, yếu tố quan trọng cần lưu ý khi chăm sóc và nuôi dưỡng sầu riêng từ giai đoạn ban đầu đến khi ra hoa – thu hoạch, bạn có thể tham khảo chi tiết trong bài viết Cẩm nang cây sầu riêng tại NhaBeAgri.