Cây đinh lăng được phát hiện thêm tiềm năng hỗ trợ điều trị loãng xương

Cây đinh lăng, loài dược liệu quen thuộc với người Việt và lâu nay được ví như “sâm Nam”, vừa được các nhà khoa học ghi nhận thêm tiềm năng trong hỗ trợ điều trị loãng xương. Phát hiện này đến từ một nghiên cứu của nhóm thuộc Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH), qua đó cho thấy nguồn thực vật bản địa vẫn còn nhiều giá trị cần tiếp tục được làm rõ.

Đinh lăng có tên khoa học Polyscias fruticosa (L.) Harms, đồng danh: Panax fruticosum L., Nothopanax fruticosum (L.) Miq., Tieghenopanax fruticosus (L.) R. Vig., thuộc họ Ngũ gia bì (Araliaceae). Trong đời sống, cây thường được sử dụng với mục đích bồi bổ sức khỏe, làm thực phẩm hoặc làm vị thuốc dân gian. Điểm mới đáng chú ý là các hoạt chất trong loài cây này đang được nhìn nhận dưới góc độ khoa học hiện đại, đặc biệt liên quan đến quá trình hình thành tế bào hủy xương.

Cây đinh lăng trong nghiên cứu chống loãng xương

Kết quả trên được công bố trong đề tài “Nghiên cứu tìm kiếm các hợp chất có hoạt tính chống loãng xương từ nguồn tài nguyên thực vật tại một số tỉnh phía Bắc Việt Nam” (mã số KHCBHH.02/19-21), do TS Nguyễn Hải Đăng cùng nhóm nghiên cứu thuộc USTH thực hiện. Đề tài đã được Hội đồng khoa học đánh giá, xếp loại Xuất sắc.

Trong quá trình triển khai, nhóm nghiên cứu đã đánh giá hoạt tính chống hình thành tế bào hủy xương trên hơn 200 mẫu cao chiết thực vật cùng 41 hợp chất được phân lập từ các mẫu được xem là tiềm năng. Kết quả cho thấy có tới 74 mẫu cặn chiết, tương đương hơn 30% tổng số mẫu khảo sát, có khả năng ức chế quá trình hình thành tế bào hủy xương do yếu tố RANKL kích thích. Theo nhóm nghiên cứu, đây là tỷ lệ phát hiện rất cao trong các nghiên cứu sàng lọc hoạt chất từ tự nhiên.

Đáng chú ý, các hợp chất triển vọng được tìm thấy ở ba loài thực vật gồm: Vót vàng nhạt (Viburnum lutescens), Bướm bạc (Mussaenda pubescens) và Đinh lăng (Polyscias fruticosa). Kết quả bước đầu cho thấy những loài cây quen thuộc này có thể chứa các hoạt chất có giá trị trong phòng ngừa và hỗ trợ điều trị loãng xương, dù vẫn cần thêm các bước nghiên cứu chuyên sâu trước khi có thể phát triển thành sản phẩm điều trị.

Xem thêm : Cẩm nang cây cà gai leo 

Nguồn dược liệu phía Bắc còn nhiều tiềm năng

Theo TS Nguyễn Hải Đăng, kết quả nghiên cứu cho thấy nguồn tài nguyên thực vật tại các tỉnh phía Bắc Việt Nam vẫn còn rất nhiều tiềm năng chưa được khai thác. “Từ 235 mẫu thử nghiệm, có tới 74 mẫu cho thấy khả năng ức chế sự hình thành tế bào hủy xương. Đây là tỷ lệ phát hiện rất cao, cho thấy triển vọng lớn trong việc tìm kiếm các hợp chất chống loãng xương từ nguồn dược liệu trong nước”, ông cho biết.

Tuy nhiên, hiện mới chỉ có 3 trong số 74 mẫu có hoạt tính được lựa chọn để nghiên cứu chuyên sâu về thành phần hóa học và cơ chế tác dụng. Phần lớn các mẫu còn lại vẫn đang chờ được tiếp tục đánh giá. Điều này cho thấy phát hiện về cây đinh lăng và các cây thuốc khác mới là bước khởi đầu, cần thêm thời gian để xác định hoạt chất, cơ chế tác động, hiệu quả cũng như độ an toàn.

Trong thời gian tới, nhóm nghiên cứu kỳ vọng có thêm điều kiện để tiếp tục phân lập các hoạt chất mới, đồng thời làm rõ cơ chế tác động của các hợp chất như MP3, VL1 và VL2. Bên cạnh đó, các thử nghiệm trên động vật cũng cần được triển khai nhằm đánh giá hiệu quả và độ an toàn trước khi hướng tới phát triển thuốc điều trị loãng xương trong tương lai.

Không chỉ mang lại giá trị khoa học, đề tài còn ghi nhận nhiều kết quả nổi bật với 5 bài báo quốc tế thuộc danh mục SCIE, 3 bài báo trong nước, 1 đơn đăng ký độc quyền sáng chế, đồng thời góp phần đào tạo 1 thạc sĩ chuyên ngành Hóa học. Theo các nhà khoa học, việc phát hiện các hợp chất chống loãng xương từ cây thuốc Việt Nam không chỉ góp phần nâng cao giá trị nguồn dược liệu bản địa, mà còn mở ra triển vọng phát triển sản phẩm hỗ trợ điều trị và thuốc mới có nguồn gốc tự nhiên, giảm dần sự phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu trong tương lai.

Những lợi ích dân gian và giá trị dinh dưỡng của cây đinh lăng

Trong đời sống, lá đinh lăng được biết đến với nhiều lợi ích đối với sức khỏe như hỗ trợ chữa tiêu chảy, đầy hơi, khó tiêu, giảm đau nhức xương khớp do thời tiết, cải thiện tình trạng nổi mề đay, nổi mẩn đỏ, ngứa ngáy. Các hoạt chất trong lá cũng được cho là giúp phụ nữ sau sinh tăng sức đề kháng, giảm các cơn đau ở cổ tử cung; hỗ trợ điều trị rối loạn kinh nguyệt nhờ cải thiện lưu thông khí huyết. Lá đinh lăng còn được dùng với mục đích đả thông kinh lạc, an thần, giúp ngủ ngon hơn.

Không chỉ sử dụng trong các bài thuốc, nhiều gia đình còn tận dụng lá đinh lăng để chế biến món ăn. Canh lá đinh lăng nấu tôm là món dễ làm với 100gr lá đinh lăng non, 200gr tôm tươi, mắm, muối, hành, tiêu, dầu ăn. Lá được rửa sạch, để ráo; tôm bóc vỏ, băm nhỏ; sau đó phi hành, cho tôm vào xào nhanh tay, nêm gia vị, đổ nước vào đun sôi, thêm lá đinh lăng và đun thêm 3 phút rồi tắt bếp.

Một món khác là gà hấp lá đinh lăng, sử dụng 1/2 con gà ta, 100gr lá đinh lăng, muối, tiêu, bột ngọt, hành tím. Gà rửa sạch, ướp với gia vị trong 15 phút; lá đinh lăng rửa sạch, xếp vào đáy nồi rồi đặt gà lên trên. Gà được hấp trong 30 phút đến khi chín mềm, sau đó chặt thành miếng vừa ăn và chấm với muối tiêu chanh. Ngoài ra, chả trứng lá đinh lăng, còn gọi là trứng chiên lá đinh lăng, có nguyên liệu gồm 3 trứng gà, 50gr lá đinh lăng, nước mắm, hành lá, tiêu; lá rửa sạch, thái nhỏ, trộn cùng trứng đã đánh đều và gia vị, rồi chiên vàng hai mặt.

Vì sao cây đinh lăng được ví như “nhân sâm của người nghèo”?

Cách gọi “nhân sâm của người nghèo” xuất phát từ việc cây đinh lăng dễ kiếm, dễ trồng nhưng lại được ghi nhận có nhiều lợi ích cho sức khỏe, trong đó có tác dụng bồi bổ. BSCKII Huỳnh Tấn Vũ, Trưởng đơn vị Điều trị ban ngày, Bệnh viện Đại học Y dược TP.HCM cơ sở 3 cho biết, trong đinh lăng có các alcoloid, glucozit, saponin, flavonoid, tanin, vitamin B; các axit amin như lyzin, xystei và methionin là những axit amin không thể thay thế được.

Năm 1961, các khoa Dược lý, Dược liệu và Giải phẫu bệnh lý của Viện Y học Quân sự Việt Nam đã nghiên cứu tác dụng của đinh lăng. Thực nghiệm trên người cho thấy viên bột rễ đinh lăng làm tăng khả năng chịu đựng của bộ đội, vận động viên thể dục, thể thao trong lúc tập luyện. Theo bác sỹ Vũ, trên cơ sở kết quả nghiên cứu dược lý, Viện Y học Quân sự Việt Nam năm 1964 cho thí nghiệm trên người, thấy với liều 0,23-0,5gr bột đinh lăng dưới dạng thuốc sắc hay ngâm rượu nhẹ độ có kết quả tăng sức dẻo dai của cơ thể như khi nghiên cứu trong phòng thí nghiệm.

Trong dân gian, ngoài công dụng ăn gỏi cá, có nơi còn dùng đinh lăng chữa ho, ho ra máu, thông tiểu, thông sữa, kiết lỵ nặng. Dù vậy, với các phát hiện mới liên quan đến loãng xương, giới nghiên cứu vẫn nhấn mạnh cần tiếp tục đánh giá bằng các thử nghiệm phù hợp. Giá trị của cây đinh lăng vì thế không chỉ nằm ở kinh nghiệm sử dụng lâu đời, mà còn ở khả năng trở thành nguồn nguyên liệu cho các nghiên cứu dược liệu Việt Nam trong tương lai.