Ngô sinh khối mở hướng chuyển đổi đất lúa kém hiệu quả ở Quảng Trị

Ngô sinh khối đang được Quảng Trị nhìn nhận như một hướng chuyển đổi phù hợp trên các diện tích đất lúa kém hiệu quả, đặc biệt trong vụ hè thu thường thiếu nước. Kết quả mô hình khuyến nông cho thấy cây trồng này không chỉ cho năng suất cao mà còn góp phần hạn chế đất bỏ hoang, tạo nguồn nguyên liệu cho chăn nuôi và mở ra khả năng hình thành vùng sản xuất tập trung.

Từ hiệu quả thực tế, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Quảng Trị kiến nghị tỉnh có cơ chế, chính sách hỗ trợ để tiếp tục nhân rộng mô hình, từng bước đưa cây ngô lấy sinh khối trở thành một trong những cây trồng chuyển đổi chủ lực. Đây là đề xuất đáng chú ý trong bối cảnh nhiều diện tích lúa vụ hè thu không thể tổ chức sản xuất ổn định do thiếu nước.

Ngô sinh khối trên đất lúa thiếu nước cho kết quả tích cực

Vụ hè thu năm 2026, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Quảng Trị triển khai mô hình Chuyển đổi đất lúa kém hiệu quả sang trồng ngô sinh khối gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm cho 85 hộ dân tại các xã Trường Ninh, Trường Phú, Phong Nha, với tổng diện tích 34 ha. Mô hình được bố trí trên những chân đất vàn, vàn cao; vụ đông xuân vẫn sản xuất lúa, nhưng vụ hè thu thường xuyên thiếu nước, hiệu quả canh tác thấp.

Các hộ tham gia sử dụng giống ngô lai đơn F1 biến đổi gen NK 7328 Bt/GT của Công ty TNHH Syngenta Việt Nam. Về hỗ trợ đầu vào, người dân được hỗ trợ 50% – 70% chi phí giống và vật tư phân bón. Cách làm này giúp giảm áp lực vốn ban đầu, đồng thời tạo điều kiện để nông dân trực tiếp đánh giá khả năng thích nghi của cây trồng mới trên chính diện tích đất lúa chuyển đổi.

Thực tế sản xuất cho thấy cây ngô thích nghi tốt với điều kiện đất lúa chuyển đổi và thời tiết bất lợi trong vụ hè thu. Sau 81 ngày gieo, mô hình cho thu hoạch. Đây là khoảng thời gian tương đối ngắn, phù hợp với yêu cầu luân canh trên đất lúa, nhất là tại những vùng cần cân đối lịch thời vụ giữa vụ đông xuân và vụ hè thu.

Hiệu quả kinh tế cao hơn sản xuất lúa

Theo kết quả hạch toán, tổng chi phí đầu tư cho mô hình là 44,52 triệu đồng/ha. Năng suất đạt khoảng 54 tấn/ha; sản phẩm được doanh nghiệp thu mua tại ruộng với giá tối thiểu 1.200 đồng/kg. Với mức năng suất và giá thu mua này, người trồng ngô sinh khối thu về 64,8 triệu đồng/ha, cao hơn 32,4 triệu đồng/ha so với cây lúa.

Đáng chú ý, lãi ròng của mô hình đạt trên 20 triệu đồng/ha, cao hơn 19,48 triệu đồng/ha so với cây lúa. Khoảng chênh lệch này cho thấy việc chuyển đổi trên những diện tích lúa kém hiệu quả không chỉ là giải pháp tình thế trong điều kiện thiếu nước, mà còn có thể trở thành hướng tổ chức sản xuất mới nếu được liên kết tiêu thụ ổn định.

Yếu tố liên kết đầu ra là điểm quan trọng của mô hình. Khi sản phẩm được doanh nghiệp thu mua tại ruộng với giá tối thiểu đã xác định, nông dân giảm được rủi ro về thị trường, không phải tự tìm nơi tiêu thụ sau thu hoạch. Với cây trồng làm nguyên liệu thức ăn chăn nuôi, sự ổn định của chuỗi thu mua có ý nghĩa quyết định để mô hình không dừng lại ở trình diễn khuyến nông.

Kiến nghị đưa ngô sinh khối thành cây trồng chuyển đổi chủ lực

Trước kết quả bước đầu, Trung tâm Khuyến nông Quảng Trị đề xuất tỉnh có các cơ chế chính sách hỗ trợ để tiếp tục nhân rộng mô hình, đưa ngô sinh khối trở thành một trong những cây trồng chuyển đổi chủ lực của tỉnh. Đề xuất này gắn với yêu cầu sử dụng hiệu quả đất lúa kém hiệu quả, nhất là các diện tích vụ hè thu thường xuyên thiếu nước và có nguy cơ bỏ hoang.

Trực tiếp tham quan mô hình, ông Lê Văn Bảo, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị cho rằng, trồng cây ngô lấy sinh khối đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn sản xuất lúa, đồng thời giải quyết được bài toán đầu ra. Theo ông, mô hình đáp ứng nhiều mục tiêu của tỉnh: hạn chế đất bỏ hoang, sử dụng hiệu quả tài nguyên đất và nước, tạo nguồn nguyên liệu ổn định cho chăn nuôi, thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn và từng bước hình thành vùng nguyên liệu tập trung phục vụ chế biến.

Ông Bảo giao Sở Nông nghiệp và Môi trường hoàn thiện quy trình kỹ thuật trồng cây ngô lấy sinh khối trên đất lúa chuyển đổi; hướng dẫn các địa phương rà soát, đăng ký xây dựng vùng chuyển đổi; đánh giá nhu cầu nguyên liệu của các cơ sở chăn nuôi; đồng thời nghiên cứu cơ chế hỗ trợ nhân rộng mô hình trong chương trình khuyến nông, chính sách nông nghiệp năm 2027.

“Tôi tin tưởng rằng, với sự vào cuộc của các cấp, các ngành, sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp và sự hưởng ứng của bà con nông dân, ngô sinh khối sẽ không chỉ là một mô hình khuyến nông mà sẽ từng bước trở thành một ngành hàng có tiềm năng, góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu tái cơ cấu ngành nông nghiệp, phát triển nông nghiệp xanh, tuần hoàn, nâng cao giá trị gia tăng và thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh nhiệm kỳ 2025-2030”, ông Bảo chia sẻ.

Dư địa chuyển đổi từ gần 9,5 nghìn ha đất lúa không sản xuất

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Trị, vụ hè thu năm 2026 toàn tỉnh có gần 9,5 nghìn ha đất lúa không tổ chức sản xuất. Trong đó, gần 8,3 nghìn ha không đủ điều kiện sản xuất do thiếu nước nên người dân thường xuyên bỏ hoang. Đây là quỹ đất quan trọng để địa phương xem xét chuyển đổi và hình thành các vùng sản xuất cây trồng cạn quy mô tập trung.

Với lợi thế thích nghi trên chân đất lúa chuyển đổi, thời gian sinh trưởng phù hợp và có doanh nghiệp tham gia thu mua, cây ngô lấy sinh khối có thể góp phần giải quyết đồng thời nhiều vấn đề: nâng cao thu nhập trên đơn vị diện tích, giảm áp lực nước tưới trong vụ hè thu, cung cấp nguyên liệu cho chăn nuôi và hỗ trợ định hướng phát triển nông nghiệp tuần hoàn.

Từ một mô hình khuyến nông 34 ha, bài toán đặt ra cho Quảng Trị là hoàn thiện quy trình kỹ thuật, xác định vùng chuyển đổi phù hợp và duy trì liên kết tiêu thụ bền vững. Nếu các cơ chế hỗ trợ được triển khai đồng bộ, ngô sinh khối có cơ sở để trở thành cây trồng chuyển đổi có vai trò rõ nét hơn trong tái cơ cấu sản xuất nông nghiệp của tỉnh.