Nông nghiệp thông minh ở ĐBSCL tăng tốc nhờ công nghệ số

Nông nghiệp thông minh đang hiện diện ngày càng rõ trong sản xuất nông nghiệp ở ĐBSCL, mở ra hướng canh tác chính xác hơn, minh bạch hơn và thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu. Từ những cánh đồng lúa, nhà màng đến vùng nuôi thủy sản, công nghệ số đang dần trở thành công cụ hỗ trợ nông dân quản lý sản xuất thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm truyền thống.

Những năm gần đây, chuyển đổi số không còn là khái niệm xa lạ với nông dân vùng ĐBSCL. Nhiều hộ sản xuất đã sử dụng điện thoại thông minh để theo dõi thời tiết, ghi nhật ký sản xuất, quản lý mùa vụ, cập nhật kỹ thuật canh tác mới và tiếp cận thông tin thị trường. Sự thay đổi này cho thấy công nghệ số không đứng ngoài đồng ruộng mà đang đi vào từng khâu của chuỗi sản xuất nông nghiệp.

Nông nghiệp thông minh hướng tới sản xuất chính xác

Chia sẻ với Báo Nông nghiệp và Môi trường tại tọa đàm Giải pháp số từng bước thay đổi cách làm nông nghiệp ở ĐBSCL, TS Trương Minh Thái – Trường Công nghệ thông tin (Đại học Cần Thơ) cho biết, nông nghiệp thông minh hay nông nghiệp chính xác thực chất là sự kết hợp giữa công nghệ thông tin, công nghệ số, tự động hóa và dữ liệu nhằm hỗ trợ nông dân đưa ra quyết định hiệu quả hơn trong sản xuất.

Theo cách tiếp cận này, người sản xuất không còn phụ thuộc hoàn toàn vào kinh nghiệm quan sát thời tiết, đất, nước hay tình trạng cây trồng, vật nuôi. Thay vào đó, các quyết định canh tác được xây dựng trên cơ sở dữ liệu về môi trường sản xuất, nhu cầu cây trồng, vật nuôi và điều kiện thực tế tại từng thời điểm. Đây là điểm mấu chốt giúp giảm rủi ro trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp chịu tác động ngày càng lớn của biến đổi khí hậu.

Cốt lõi của mô hình này là hướng tới “5 đúng”, gồm đúng đầu vào, đúng thời điểm, đúng vị trí, đúng liều lượng và đúng phương pháp canh tác. Để đạt được mục tiêu đó, nông dân cần có dữ liệu về môi trường sản xuất, nhu cầu dinh dưỡng của cây trồng cũng như những biến động của điều kiện tự nhiên. Khi dữ liệu được ghi nhận đầy đủ và xử lý phù hợp, việc bón phân, tưới nước, phòng trừ dịch hại hay điều chỉnh quy trình chăm sóc sẽ có cơ sở hơn.

Công nghệ số đi vào đồng ruộng, vùng nuôi và chuỗi giá trị

Xuất phát từ nhu cầu thực tế, nhiều giải pháp công nghệ số đã được đưa vào sản xuất tại ĐBSCL. Trong đó, trí tuệ nhân tạo (AI) được xem là công cụ hỗ trợ nông dân phân tích thông tin và đưa ra quyết định chính xác hơn. Các hệ thống cảm biến IoT giúp thu thập dữ liệu môi trường, giám sát điều kiện sản xuất theo thời gian thực, trong khi tự động hóa góp phần tiết kiệm nhân công và giảm chi phí.

Không chỉ hỗ trợ khâu canh tác, công nghệ số còn giúp ngành nông nghiệp giải quyết bài toán truy xuất nguồn gốc và minh bạch chuỗi giá trị. Các nền tảng điện toán đám mây hiện nay cho phép nông dân quản lý toàn bộ quá trình sản xuất trên môi trường số, từ ghi chép nhật ký, theo dõi mùa vụ đến quản lý mã số vùng trồng. Đây là nền tảng quan trọng để nông sản đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường, nhất là những thị trường đòi hỏi quy trình sản xuất minh bạch.

Đặc biệt, công nghệ blockchain đang được xem là giải pháp phù hợp để lưu trữ và xác thực thông tin trong chuỗi sản xuất nông sản. Việc ghi lại nhật ký canh tác bằng công nghệ số không chỉ giúp minh bạch quy trình sản xuất mà còn tạo niềm tin cho thị trường tiêu thụ, nhất là với các sản phẩm xuất khẩu. Khi thông tin về quá trình sản xuất được xác thực, giá trị nông sản có thêm cơ sở để được nhìn nhận đúng hơn.

Khuyến nông số hỗ trợ nông dân thay đổi cách làm

Bà Huỳnh Kim Định – Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia đánh giá, các mô hình ứng dụng công nghệ số để quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, ghi nhật ký sản xuất hay đo đếm phát thải khí nhà kính đang mang lại hiệu quả rõ rệt tại ĐBSCL. Những mô hình này không chỉ giúp nâng cao giá trị nông sản mà còn góp phần tăng thu nhập cho người dân thông qua việc minh bạch hóa chuỗi sản xuất.

Theo bà Định, ứng dụng công nghệ số trong Nông nghiệp thông minh còn giúp đưa ra quyết định chính xác hơn trong sản xuất, nâng cao năng suất, chất lượng và tăng sức cạnh tranh cho nông sản vùng ĐBSCL. Đây là hướng đi có ý nghĩa trong bối cảnh khu vực này giữ vai trò quan trọng về lúa gạo, thủy sản, cây ăn trái nhưng cũng đối mặt nhiều thách thức về thời tiết cực đoan, xâm nhập mặn và yêu cầu ngày càng cao từ thị trường.

Một điểm đáng chú ý là quá trình số hóa dữ liệu đang dần chuyển sang giai đoạn tự động hóa. Nhiều mô hình đã ứng dụng hệ thống đo mực nước tự động trong sản xuất lúa hoặc sử dụng công nghệ nhận diện để đo đếm dịch hại, thiên địch trên đồng ruộng. Từ dữ liệu thu thập được, nông dân có thể đưa ra quyết định quản lý dịch hại hợp lý hơn, giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và hướng đến cân bằng sinh thái.

Cùng với đó, đội ngũ khuyến nông đang từng bước trở thành “huấn luyện viên số” tại cơ sở. Không chỉ hướng dẫn kỹ thuật canh tác, cán bộ khuyến nông còn hỗ trợ nông dân cài đặt ứng dụng, lập tài khoản, sử dụng phần mềm và tiếp cận các nền tảng số phục vụ sản xuất. Vai trò này đặc biệt quan trọng bởi công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi người nông dân hiểu, tin và duy trì sử dụng trong quá trình sản xuất hằng ngày.

Hiệu quả nằm ở khả năng ứng dụng thực tế

Hiện nay, nhiều địa phương ở ĐBSCL đã hình thành tổ khuyến nông số, kết nối với chuyên gia, viện trường và các tổ chức liên quan để xây dựng mô hình công nghệ số phù hợp với điều kiện thực tế từng địa phương. Cách làm này giúp thu hẹp khoảng cách giữa nghiên cứu, chuyển giao kỹ thuật và nhu cầu cụ thể của nông dân, đồng thời tạo điều kiện để các mô hình có khả năng nhân rộng bền vững hơn.

Theo TS Trương Minh Thái, điều quan trọng trong tiến trình phát triển Nông nghiệp thông minh không phải là số lượng người tham gia mà là khả năng ứng dụng thực tế công nghệ số của nông dân. Việc đánh giá hiệu quả cần dựa trên mức độ thay đổi nhận thức, khả năng duy trì sử dụng công nghệ và lợi ích thực sự mà bà con nhận được sau mỗi vụ sản xuất.

Nhìn từ thực tiễn ĐBSCL, công nghệ số đang từng bước làm thay đổi cách tổ chức sản xuất nông nghiệp, từ ra quyết định trên đồng ruộng đến quản lý chuỗi giá trị. Khi dữ liệu, tự động hóa, truy xuất nguồn gốc và khuyến nông số cùng được triển khai phù hợp, Nông nghiệp thông minh có thể trở thành hướng đi quan trọng giúp nông dân nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm rủi ro và gia tăng sức cạnh tranh cho nông sản vùng ĐBSCL.