Đậu nành: Từ nguồn protein lành mạnh đến vàng mọc trên đất
Th7
Đậu nành đang được nhiều chuyên gia nhìn nhận không chỉ là một loại thực phẩm quen thuộc, mà còn là nguồn protein thực vật chất lượng cao, phù hợp với xu hướng tiêu dùng lành mạnh và phát triển bền vững. Khi nhu cầu trong nước và quốc tế tiếp tục gia tăng, câu chuyện nâng giá trị hạt đậu nành Việt Nam không còn dừng ở bữa ăn hằng ngày, mà mở rộng sang công nghệ chế biến, xây dựng vùng nguyên liệu và liên kết sản xuất với nông dân.
Trong bối cảnh đó, một số doanh nghiệp đã đầu tư mở rộng nhà máy, ứng dụng công nghệ hiện đại và phát triển nguồn cung trong nước. Trường hợp Công ty Sữa đậu nành Việt Nam Vinasoy cho thấy hướng đi kết hợp giữa nghiên cứu dinh dưỡng, sản xuất quy mô lớn và liên kết vùng trồng, nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường phía Nam cũng như phục vụ xuất khẩu.
Đậu nành và bước chuyển từ thực phẩm quen thuộc sang sản phẩm giá trị cao
Theo TS Lê Hoàng Duy – Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Ứng dụng đậu nành, Vinasoy hiện vận hành 3 nhà máy tại Quảng Ngãi, Bắc Ninh và TP.HCM. Trong đó, nhà máy tại KCN VSIP 2A TP.HCM, thuộc tỉnh Bình Dương trước đây, được đầu tư nhằm đáp ứng nhu cầu của thị trường phía Nam và phục vụ hoạt động xuất khẩu.
Tổng công suất của 3 nhà máy đạt khoảng 390 triệu lít mỗi năm. Các sản phẩm từ đậu nành hiện đã có mặt tại nhiều thị trường như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Đài Loan (Trung Quốc), Campuchia và một số nước Đông Nam Á. Đây là tín hiệu cho thấy sản phẩm chế biến từ nông sản Việt Nam, nếu được đầu tư bài bản về công nghệ và tiêu chuẩn chất lượng, có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi tiêu dùng quốc tế.
Ông Duy cho biết, doanh thu xuất khẩu của Vinasoy năm 2025 tăng 116%, năm 2026 tiếp tục tăng 184%. Theo đại diện doanh nghiệp, định hướng được lựa chọn là phát triển bền vững, tập trung vào nghiên cứu, công nghệ chế biến và nâng cao chất lượng sản phẩm, thay vì chạy theo tăng trưởng ngắn hạn. Cách tiếp cận này cũng phù hợp với xu hướng tiêu dùng hiện nay, khi người mua quan tâm nhiều hơn đến nguồn gốc nguyên liệu, hàm lượng dinh dưỡng và tác động của sản phẩm đối với sức khỏe.
Giá trị dinh dưỡng được nhìn nhận từ cơ sở khoa học
Những định hướng trên được nhắc đến tại hội thảo “Vai trò dinh dưỡng từ đậu nành và các loại hạt đối với sức khỏe và phòng chống bệnh không lây nhiễm” do Viện Dinh dưỡng phối hợp với Trung tâm Nghiên cứu Ứng dụng đậu nành Vinasoy tổ chức mới đây tại TP.HCM. Tại đây, các chuyên gia nhấn mạnh vai trò của nguồn protein thực vật trong khẩu phần ăn hiện đại, đặc biệt trong phòng chống các bệnh không lây nhiễm.
Theo TS.BS Nguyễn Song Tú, Viện Dinh dưỡng, đậu nành là một trong số ít nguồn protein thực vật hoàn chỉnh với chỉ số PDCAAS đạt 1,0, tương đương protein động vật và chứa đầy đủ 9 axit amin thiết yếu. Ngoài protein, loại hạt này còn cung cấp isoflavone, lecithin, chất xơ và các chất béo chưa bão hòa có lợi cho sức khỏe tim mạch.
Các nghiên cứu quốc tế cũng cho thấy việc bổ sung đậu nành và các loại hạt vào khẩu phần ăn hằng ngày có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đột quỵ và nhiều bệnh không lây nhiễm khác. Với người tiêu dùng, thông tin này có ý nghĩa quan trọng vì các sản phẩm có nguồn gốc thực vật ngày càng được lựa chọn nhiều hơn trong chế độ ăn cân bằng, nhất là khi đi kèm bằng chứng khoa học rõ ràng.
Ở góc độ công nghệ, PGS.TS Đặng Minh Nhật, Trường Đại học Bách khoa Đà Nẵng cho biết, các nghiên cứu trên sản phẩm chế biến từ đậu nành và yến mạch nghiền nguyên hạt cho thấy hoạt tính prebiotic tích cực, góp phần nuôi dưỡng lợi khuẩn đường ruột và hạn chế vi khuẩn có hại. Theo ông, giá trị của thực phẩm hiện đại không chỉ nằm ở hàm lượng dinh dưỡng, mà còn ở khả năng tác động tích cực đến hệ vi sinh đường ruột.
TS Lê Hoàng Duy cho biết, doanh nghiệp đang ứng dụng công nghệ nghiền nguyên hạt để giữ lại chất xơ tự nhiên, đồng thời bảo toàn các hợp chất hoạt tính sinh học của đậu nành như isoflavone và prebiotic trong quá trình chế biến. Đây là hướng đi cho thấy công nghệ sau thu hoạch và chế biến sâu có vai trò quyết định trong việc nâng giá trị của nông sản, thay vì chỉ bán nguyên liệu thô.
Vùng nguyên liệu đậu nành và mô hình liên kết với nông dân
Song song với đầu tư nhà máy, Vinasoy đang phát triển vùng nguyên liệu đậu nành theo mô hình liên kết với nông dân. Doanh nghiệp không trực tiếp sở hữu đất mà cung ứng giống, chuyển giao kỹ thuật, hỗ trợ cơ giới hóa và ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm trước khi xuống giống. Cách làm này giúp nông dân có thêm cơ sở để tính toán mùa vụ, giảm rủi ro đầu ra và từng bước tiếp cận quy trình canh tác ổn định hơn.
Hiện vùng nguyên liệu đậu nành liên kết lớn nhất của doanh nghiệp tại Tây Nguyên đạt khoảng 200-300ha mỗi năm. Đồng thời, Vinasoy đang thử nghiệm các mô hình luân canh 2 vụ lúa – 1 vụ đậu nành tại ĐBSCL và ĐBSH nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất và tăng thu nhập cho nông dân. Với những vùng sản xuất lúa truyền thống, mô hình luân canh nếu phù hợp điều kiện thổ nhưỡng, nước tưới và thị trường có thể góp phần đa dạng hóa cây trồng, giảm áp lực độc canh.
Để phục vụ công tác chọn tạo giống, doanh nghiệp đã xây dựng ngân hàng hơn 2.200 nguồn gen đậu nành tự nhiên, không biến đổi gen. Tuy nhiên, nguồn nguyên liệu trong nước hiện mới đáp ứng khoảng 30-40% nhu cầu sản xuất, phần còn lại vẫn phải nhập khẩu. Thực tế này cho thấy dư địa phát triển vùng trồng trong nước còn lớn, nhưng cũng đặt ra yêu cầu về giống, kỹ thuật, năng suất, chất lượng và khả năng tổ chức sản xuất theo chuỗi.
Vì sao chuyên gia gọi là vàng mọc trên đất?
Theo GS.TSKH.VS Trần Đình Long – Chủ tịch Hội Giống cây trồng Việt Nam, đậu nành là “vàng mọc trên đất” bởi không chỉ có giá trị dinh dưỡng mà còn giúp cải tạo đất nhờ khả năng cố định từ 30-60 kg đạm sinh học/ha, tương đương 65-130 kg phân urê. Khả năng này góp phần giảm lượng phân bón hóa học, giảm phát thải và hướng đến nền nông nghiệp bền vững.
Ở góc nhìn sản xuất, lợi ích cải tạo đất là yếu tố quan trọng, nhất là trong bối cảnh nông nghiệp phải đối mặt với yêu cầu giảm chi phí đầu vào và giảm tác động môi trường. Nếu được bố trí hợp lý trong cơ cấu mùa vụ, cây đậu nành có thể vừa mang lại sản phẩm thương mại, vừa hỗ trợ phục hồi độ phì của đất, tạo nền tảng cho các vụ sản xuất tiếp theo.
Tại Quảng Ngãi, mô hình liên kết sản xuất đậu nành giữa Vinasoy và nông dân đã được duy trì gần 10 năm. Ông Lê Văn Trường – Tổ trưởng Tổ liên kết sản xuất đậu nành ở thôn Phú An, xã xã Long Phụng, Quảng Ngãi cho biết, người dân được hỗ trợ giống, hướng dẫn kỹ thuật và được doanh nghiệp cam kết thu mua theo mức giá thỏa thuận trước khi xuống giống. Nhờ đó, nông dân ổn định đầu ra và yên tâm gắn bó với cây đậu nành.
Theo các chuyên gia dinh dưỡng, để phát huy tiềm năng của đậu nành cần có sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân. Trọng tâm là phát triển vùng nguyên liệu, ứng dụng công nghệ chế biến hiện đại và đẩy mạnh truyền thông dinh dưỡng dựa trên cơ sở khoa học. Đây được xem là nền tảng để nâng cao giá trị của đậu nành Việt Nam, đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn của thị trường trong nước và xuất khẩu.
Tham khảo:
